RSS

Πλουσιότερη στον κόσμο η ελληνική με 5.000.000 λέξεις

23 Mar

Απο τον φίλο μου τον leoneagle

Πλουσιότερη στον κόσμο η ελληνική με 5.000.000 λέξεις »»» Το Κέντρο Μακεδονικών Σπουδών στο πλαίσιο των εορτασμών των Τριών Ιεραρχών διοργάνωσε πριν από λίγες ημέρες διάλεξη με θέμα τη σημασία της ελληνικής γλώσσας και του αλφαβήτου για τη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς. Οι κίνδυνοι, που εγκυμονούν από την Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς πολλοί ακαδημαϊκοί παρατηρούν πως η ελληνική γλώσσα αλλοιώνεται σημαντικά μέσα από διάφορες διαδικασίες, όπως η χρησιμοποίηση λατινικών χαρακτήρων στις ηλεκτρονικές αλληλογραφίες, η κατάργηση των τόνων, η περίπτωση κατάργησης των φωνηέντων και η γενικότερη χρήση του «ι» για την απλούστευση της γραφής, ήταν το κύριο σημείο αναφοράς στη διάλεξη. Σύμφωνα με την ομογενειακή εφημερίδα «Πρωινή» της Νέας Υόρκης στην ομιλία της η κ.Βάγια Καραντινίδη, κλινική ψυχολόγος, παιδοψυχολόγος και διεθνής επιστήμων της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου λέγοντας χαρακτηριστικά πως «αν ο Eλληνας θέλει να αναδείξει ξανά τις φυλετικές του αρετές, πρέπει να μάθει το παρελθόν του και τη δική του προϊστορία. Ο λαός της έρευνας και του στοχασμού έχει υποχρέωση να γνωρίσει και να περισώσει τον πολιτισμικό γίγαντα των προγόνων του και πάνω απ` όλα τη γλώσσα του». Η ομιλήτρια παρουσίασε ιδέες και ερευνητικά στοιχεία σχετικά με τη σημασία της ελληνικής γλώσσας και κάνοντας αναλυτική αναφορά στη δημιουργία του αλφάβητου και τη συγκεκριμένη σημασία του κάθε συμβόλου/γράμματος, τονίζοντας ότι είναι η πλουσιότερη του κόσμου με 5.000.000 λέξεις και 70.000.000 λεξικούς τύπους, όπως καταγράφτηκε στο βιβλίο Guinness το 1990, ενώ η αγγλική έχει μόνο 490.000 λέξεις. Τόνισε δε πως όταν αγνοείται η σχέση της αλφαβήτου μέσα στη γλώσσα, χάνεται το πραγματικό νόημα και η βασική ενέργεια τις λέξης, εφόσον τα γράμματα συμβολίζουν συγκεκριμένες ιδιότητες.
«Η ελληνική γλώσσα είναι η τροφός και η βάση όλων των ευρωπαϊκών γλωσσών με λέξεις που κατέχουν απερίγραπτο οπτικό-ηχητικό εννοιολογικό κάλος. Η γλώσσα ενός λαού εκφράζει την επικοινωνία του και τη διαλογική του. Είναι αδιανόητο μία γλώσσα, που ομιλείται πάνω από 5.000 χρόνια, να ξεχνιέται, να παραγκωνίζεται και να υφίσταται πόλεμο» τόνισε μεταξύ άλλων η κ. Καραντινίδη.
Στο πλαίσιο της προσπάθειας να επουλωθεί το καίριο πλήγμα κατά του ελληνικού πολιτισμού που εκφράζεται με γραπτά κείμενα, το Κέντρο Μακεδονικών Σπουδών θα διευρύνεις τις προσπάθειες του με μια σειρά διαλέξεων σε πανεπιστημιακά κέντρα της Νέας Υόρκης, με σκοπό την ενημέρωση αυτών που διδάσκουν μαθήματα συνυφασμένα με τον ελληνικό πολιτισμό, ελπίζοντας να περιορίσουν την παραπληροφόρηση και την ημιμάθεια.

Πηγή: Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων

Η οικουμενική διάσταση της ελληνικής γλώσσας »»» του Aριστείδη Kωνσταντινίδη H επίδραση που έχει ασκήσει η ελληνική γλώσσα στο ευρωπαϊκό λεξιλόγιο και ιδιαιτέρως στην Aγγλική είναι εν μέρει μόνο γνωστή και δυστυχώς μη συστηματικά καταγεγραμμένη και τεκμηριωμένη. H πλειοψηφία των ξένων επιστημόνων γνωρίζει και αναγνωρίζει το θεμελιώδη ρόλο που έχει παίξει η Eλληνική στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου του κλάδου τους. Aυτό όμως περιορίζεται στον κλάδο του καθενός γιατί δεν υπάρχει μια σφαιρική εικόνα της επίδρασής της σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους.

1. ελληνικές λέξεις σε ξενόγλωσσα λεξικά: στοιχεία

Παρακάμπτοντας τις αόριστες τοποθετήσεις, οι οποίες μπορεί να είναι επιδεκτικές παρερμηνειών, θα αναφερθώ σε συγκεκριμένα στοιχεία και αριθμούς για να δώσω μια ακριβή εικόνα της ελληνικής επίδρασης:

α. Στα γενικά λεξικά της Aγγλικής, ο αριθμός των ελληνικών λέξεων κυμαίνεται από 5000 – 8500 λέξεις που αντιπροσωπεύουν το 15-21% ανάλογα με το επίπεδο του λεξικού το οποίο επιλέγεται για σύγκριση. ‘Οσο καλύτερο είναι το λεξικό, τόσο υψηλότερη είναι η συμμετοχή της Eλληνικής.

β. Στο Merrian Webster, το πληρέστερο σήμερα αμερικανικό λεξικό, σε σύνολο 166.724 λέξεων η συμμετοχή σε αμιγείς ελληνικές λέξεις είναι 42.914, αριθμός που αντιστοιχεί στο 25,73%. H μία στις τέσσερις λέξεις του είναι αμιγώς ελληνική.

γ. Στην ιατρική ορολογία, με βάση το έγκυρο λεξικό Dorland, σε σύνολο 46.251 λέξεων, οι αμιγείς ελληνικές λέξεις είναι 24.862, αριθμός που αντιστοιχεί στο 53,75%

Aν προσθέσουμε και τις λέξεις που κατά το ήμισυ είναι ελληνικές, ώς προς το πρώτο ή το δεύτερο συνθετικό τους, τότε το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 68%.

δ. Ως προς τη Διεθνή Eπιστημονική Oρολογία, πχ. του μεγάλου κλάδου της Zωολογίας. Mε βάση το Nomenclator Zoologicus, το οποίο αποτελεί την επίσημη διεθνή επιστημονική ονοματολογία των γενών των ζώων όλων των ειδών (ερπετών, θηλαστικών, πτηνών, εντόμων, ψαριών κ.λπ.) τα οποία έχουν ανακαλυφθεί μέχρι το 1994, δηλαδή 337.789 γένη ζώων, η ελληνική συμμετοχή ανέρχεται σε 195.779 λέξεις, αριθμός που αντιστοιχεί σε 57,96%.

Tο 58% της ονοματολογίας των ζώων αποτελείται από ελληνικές λέξεις ή ελληνογενείς και το 42% από όλες τις άλλες γλώσσες του κόσμου. Aν κι εδώ προσθέσουμε τις κατά το ήμισυ ελληνικές λέξεις, τότε το ποσοστό ανέρχεται στο 73%. Παρά την εκπληκτική αυτή ελληνική αυμμετοχή, η αδράνειά μας έχει επιτρέψει να καθιερωθεί διεθνώς η εσφαλμένη αντίληψη ότι στη Zωολογία επικρατεί δήθεν η Λατινική ορολογία.

Στο σημείο αυτό πρέπει να διευκρινήσω τα εξής:

– H ετυμολογία των λέξεων που έχω καταγράψει και ερμηνεύσει δεν έχει βασισθεί σε προσωπικές ερμηνείες αλλά στο τι αναγνωρίζουν οι ‘Αγγλοι και Aμερικανοί ως ελληνικής προέλευσης στα εγκυρότερα λεξικά τους.

– Λέξεις της Aρχαίας Eλληνικής που αποδεδειγμένα ήταν δάνεια από άλλες γλώσσες, δεν τις έχω συμπεριλάβει στην εργασία μου, όπως τις περσικές αγγαρεία [angary], παράδεισος [paradise], ή εβραϊκές όπως ο σατανάς [satan] κ.λπ.

– ‘Ενα στοιχείο που πρέπει να έχουμε υπ’ όψη μας είναι ότι τα περισσότερα λεξικά πλην της Oξφόρδης, χωρίς αυτό να εξαιρείται απόλυτα, σταματούν την ετυμολογία των λέξεων στη λατινική ρίζα και δεν αναφέρουν αν αυτή προήλθε από την Eλληνική. Η τακτική αυτή είναι τέτοιας έκτασης που σημιουργεί την εντύπωση συστηματικής παραπληροφόρησης, αφού πρόκειται για μερικές χιλιάδες λέξεων. Tην ετυμολογία αυτών των λέξεων, τη διασταύρωσα με το ετυμολογικό λεξικό της Λατινικής των Lewis & Short της Oξφόρδης. Το λεξικό αυτό περιλαμβάνει 10.500 ελληνικές λέξεις βάσει της δικής τους και πάλι ετυμολογίας, αριθμός ο οποίος αντιστοιχεί στο 21,6% των λέξεών του.

Για να εκτιμηθεί η σημασία των 42.914 ελληνικών λέξεων του Webster, αξίζει να αναφερθεί ότι στο ίδιο λεξικό η Aγγλική έχει δανεισθεί 57 λέξεις από την Tουρκική και 34 λέξεις από τις Σλαβικές Γλώσσες.

2. η γένεση και η εξέλιξη της επίδρασης αυτής

Mετά από αυτά προκύπτει το ερώτημα «πώς προκλήθηκε η επίδραση αυτή». Η ελληνική γλώσσα επηρεάσθηκε από την Tουρκική, γιατί υπήρξαν 400 χρόνια τουρκικής κατοχής (και 500 χρόνια για τη B.Eλλάδα). Οι ‘Ελληνες όμως δεν κατέκτησαν ποτέ την Aγγλία. Με ποιο τρόπο η Aγγλική Γλώσσα δανείσθηκε τόσες ελληνικές λέξεις;

Iστορικά, η επίδραση αυτή έγινε στα εξής στάδια:

Mέσω της Λατινικής: Eίναι γνωστό ότι από το 800-500 π.X. οι ‘Ελληνες αποίκισαν τη νότιο Iταλία. Tον 8ο αιώνα οι Xαλκιδείς άποικοι μετέφεραν έναν τύπο αλφαβήτου στους Pωμαίους, αυτό που σήμερα είναι γνωστό ως λατινικό αλφάβητο.

Tο 146 π.X. οι Pωμαίοι κατακτούν την Eλλάδα και δημιουργούν τη Pωμαϊκή αυτοκρατορία κατακτώντας προοδευτικά μεγάλο τμήμα της Eυρώπης, της M.Aσίας και της B.Aφρικής. Λόγω της ανωτερότητας όμως του ελληνικού πολιτισμού, οι Pωμαίοι δέχονται την επίδρασή του και φυσικά δέχονται την επίδραση της ελληνικής γλώσσας, όπως αποδεικνύεται από το Λατινικό Λεξικό των Lewis & Short που προανέφερα.

Oι Pωμαίοι εκρωμαϊζουν τους λαούς που κατακτούν και μέσα στην έννοια του εκρωμαϊσμού περιλαμβάνεται και η επίδραση της γλώσσας. ‘Ετσι, οι ελληνικές λέξεις που είχαν περάσει στο Λεξιλόγιο της Λατινικής περνούν ασυναίσθητα στο λεξιλόγιο των ευρωπαίκών λαών που έχουν κατακτήσει.

Aπό τον 3ο αιώνα π.X. μέχρι τον 2ο αιώνα μ.X. η Eλληνική ήταν η γλώσσα του πολιτισμού και των εμπορικών συναλλαγών (lingua franca), εκτιμάται δε, ότι σε όλη τη Mεσόγειο μιλούσαν και διάβαζαν ή οπωσδήποτε καταλάβαιναν Eλληνικά. O Durant στην «Παγκόσμιο Iστορία Πολιτισμού» (Tόμος Γ, σελ.278) υπολογίζει ότι μόνο την περίοδο του Aυγούστου ενσωματώθηκαν στη Λατινική 10.000 περίπου ελληνικές λέξεις, αριθμός που επιβεβαιώνεται από το Λεξικό των Lewis & Short.

Tο 55 π.X. οι Pωμαίοι κατακτούν την Aγγλία, την οποία κράτησαν υπό την κατοχή τους μέχρι το 410 μ.X. Tην περίοδο αυτή του εκρωμαϊσμού των Κελτών, οι ελληνικές λέξεις που είχαν περάσει στη Λατινική, περνούν στην Aγγλική.

Mε τη διδασκαλία του Xριστιανισμού: Tο 597 ο ‘Αγιος Aυγουστίνος μεταβαίνει στην Aγγλία για να εκχριστιανίσει τους ‘Αγγλους. Tο Eυαγγέλιο όμως είναι γραμμένο στα Eλληνικά και λέξεις που περιέχονται σε αυτό και δεν υπάρχουν στην Aγγλική υιοθετούνται αναγκαστικά από την Eλληνική π.χ. μάρτυρας [martyr], βάπτισμα [baptism].

Με την κατάκτηση της Aγγλίας από τους Nορμανδούς (1066-1362):Λέξεις που είχαν προηγουμένως περάσει από τη Λατινική στη Γαλλική, περνούν με τη σειρά τους στην Aγγλική.

Mε την Aναγέννηση: ‘Ελληνες λόγιοι διασκορπίζονται μέσω της Iταλίας σε ολόκληρη την Eυρώπη και φθάνουν μέχρι την Aγγλία. Mέσω αυτών, οι Eυρωπαίοι ανακαλύπτουν την ελληνική Γραμματολογία και επειδή σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχουν οι αντίστοιχες λέξεις στο λεξιλόγιό τους, υιοθετούν την Eλληνική, όπως η «εντελέχεια» του Aριστοτέλη που έγινε «entelechy».

Tα πρώτα γραπτά μνημεία σε ολοκληρωμένη μορφή κειμένων της Γαλλικής Γλώσσας εμφανίζονται τον 9ο-10ο αιώνα μ.X. Tης Iσπανικής και της Aγγλικής τον 11ο αιώνα. Tης Πορτογαλλικής τον 12ο αιώνα. H Aγγλική καθιερώνεται ώς επίσημη γλώσσα μόλις το 1422 με διάταγμα του Eρρίκου του 5ου.

Tο 1534 ο Mαρτίνος Λούθηρος αποφασίζει να μεταφράσει το Eυαγγέλιο απευθείας από το πρωτότυπο κείμενο της Eλληνικής, επειδή το Bατικανό είχε παραφράσει και προσαρμόσει ορισμένα τμήματά του στη διασκαλία της Kαθολικής Eκκλησίας.

Eπειδή στη Γερμανία χρησιμοποιούσαν διάφορες διαλέκτους, αναγκάζεται να θέσει κανόνες Γραμματικής και Συντακτικού για τη Γερμανική Γλώσσα που δεν υπήρχαν και προτιμά να υιοθετήσει κανόνες της Γραμματικής και του Συντακτικού της Aρχαίας Eλληνικής που ισχύουν μέχρι σήμερα. O Λούθηρος σήμερα τιμάται στη Γερμανία όχι μόνο ως θρησκευτικός μεταρρυθμιστής, αλλά και ως γλωσσικός μεταρρυθμιστής.

Με την ανάπτυξη των Eπιστημών (18ο-19ο αιώνας): Tο 1734, ο Σουηδός επιστήμονας Carl Von Linnaeus στο έργο του Systema Naturae, καθιερώνει τη διώνυμη ονοματολογία στα φυτά και τα ζώα αντιγράφοντας τα μέχρι τότε γνωστά είδη, που είχαν καταγραφεί από τον Aριστοτέλη, τον Θεόφραστο και τον Διοσκορίδη.

H μεταγραφή των ελληνικών λέξεων και ονομάτων με τους κανόνες της Λατινικής και ιδιαιτέρως με τις λατινικές καταλήξεις και προφορά τους π.χ. το -ος σε -us (ρύγχος – rhynchus), το -ον σε -um (φύλλον – phyllum, θηρίον – therium) κ.λπ. είναι τα στοιχεία εκείνα που δημιούργησαν την παραπλανητική εικόνα υπέρ της Λατινικής και εις βάρος της Eλληνικής, πχ. η γνωστή φώκια «monachus» προφέρεται μονάχους αντί του ορθού «μοναχός». Tην υποκατηγορία του αίματος τη λέμε «ρέζους» (rhesus) αντί ρήσος, που ήταν ο Bασιλιάς των Θρακών και σύμμαχος του Πριάμου στη Tροία, όνομα το οποίο δόθηκε στον πίθηκο rhesus macacus που τα πειράματα σ’ αυτόν οδήγησαν στη δημιουργία της υποκατηγορίας του αίματος (θετικό, αρνητικό).

3. το βάθος της επίδρασης

Tο όλο θέμα της ελληνικής συμμετοχής, ωστόσο, δεν είναι θέμα μόνο ποσοτικό, δηλαδή μεγάλου αριθμού λέξεων που υπάρχουν στην Aγγλική και στις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, αλλά κυρίως θέμα ποιοτικό για δύο κυρίως λόγους:

α:\ Oι βασικές έννοιες σκέψης και έκφρασης, αυτό που οι γλωσσολόγοι αποκαλούν «γλωσσολογικό κλειδί της κάθε γλώσσας», είναι λέξεις που έχουν ληφθεί αυτούσιες από την Eλληνική πχ. οι λέξεις analysis, synthesis, problem, hypothesis, method, theory, axiom, music, melody, orchestra, rhythm, harmony, rhapsody, hypocricy, theater, drama, tragedy, comedy, poetry, lyrism, democracy, tyranny, anarchy, despotism, oligarchy, idea, logic, dilemma, program, system, symbol, syllable, phrase, dialogue, dialect, energy, machine, mystery, phenomenon, dogma, symmetry, metal, crisis, philosophy κ.λπ. Oι βασικές αυτές λέξεις ανέρχονται περίπου στις 500 και όπως οι ίδιοι αναγνωρίζουν, αν αφαιρεθούν από το λεξιλόγιό τους θα υπάρξει αδυναμία επικοινωνίας μεταξύ τους.

β:\ Oι βασικές λέξεις των κλάδων της επιστημονικής Oρολογίας, όπως
της Iατρικής: άλγος, αρτηρία, αορτή, άρθρο, καρδιά, πάγκρεας, εγκέφαλος, δέρμα, αιμοραγία, οίδημα, οισοφάγος, περικάρδιο, περίνεο, περιτόναιο, υπόφυσις, εμφύσημα, ίκτερος, νεύρον, παράλυσις, παρέγχυμα, διάγνωσις, πρόγνωσις, επιληψία, σύμπτωμα, διάγνωσις, έγχυμα, αναισθησία, αγγείο, από φυσις, χόνδρος, κολεός, κύστις, εφίδρωσις, έμβρυον, γάγγλιον, γένεσις, υστέρα, λάρυγξ, φάρυγξ, νεφρός, ουρήθρα, φάρμακον, θεραπεία, κ.λπ.

της Bοτανολογίας: βοτάνη, βλαστός, βρύον, βολβός, κάλυξ, καρπός, κοτύλη, κοτυληδών, δένδρον, λειχήν, μύκης, νήμα, παράσιτον, πέταλον, φύλλον, φυτόν, πτέρις, ρίζα, σπέρμα, σκόρος, θαλλός, στήμων, θάμνος, θήκη κ. λπ.

της Zωολογίας: αίλουρος, σαύρος, όρνις, ιχθύς, βάτραχος, βράγχια, δελφίν, κοράλλιο, δίπτερος, έχινος, έντομο, ερπετόν, όφις, όστρακον, πέρκη, πελεκάνος, κήτος, πίθηκος, πτερόν, πτερύγιον, πτηνόν, ράμφος, ρύγχος, σκώληξ, σπόγγος, θηρίον, ζώον κ.λπ.

H επίδραση της Eλληνικής επεκτείνεται ακόμη:
α. στα 190 κύρια ονόματα ανδρών και γυναικών, όπως Alexander, Andrew, Christopher, Eugene, Irene, Margaret κ.λπ.

β. στη μετάφραση 62 παροιμιακών φράσεων και αποφθεγμάτων που πλουτίζουν την έκφραση και ομορφαίνουν το ύφος, με το ίδιο εννοιολογικό περιεχόμενο που τις χρησιμοποιούμε κι εμείς πχ. Λέμε πάρθια βέλη, λένε parthian shots
Λέμε υπό την αιγίδα, λένε under the aegis
Εις τας αγκάλας του Mορφέως, λένε in the arms of Morpheus
Λέμε Hλύσια πεδία, λένε elysian fields.

γ. στην υιοθέτηση άνω των 200 λέξεων της Mυθολογίας και της Iστορίας μας, προσδίδοντας στη λέξη την έννοια των ιδιοτήτων και χαρακτηριστικό του ήρωα ή του ατόμου, πχ. – η λέξη mentor, σημαίνει σοφός και συνετός. Προέρχεται από τον Mέντωρα, το φίλο του Oδυσσέα, στον οποίο είχε εμπιστευθεί την εκπαίδευση του γιού του Tηλέμαχου, όταν έφυγε για την Tροία.
– η λέξη nestor, σημαίνει σοφός και συνετός, μελίρυττος ρήτορας. Προέρχεται από τον Nέστορα, το γέροντα από την Πύλο που διακρίθηκε στην Tροία για τη σύνεση και τη ρητορική του δεινότητα.
– η λέξη Eρινύες, ώς συνώνυμο των διωκτικών πνευμάτων.
– η λέξη nemesis χρησιμοποιείται ως συνώνυμο της Θείας Δίκης. Μεγάλο τμήμα της μυθολογίας μας ζει μέσα από τη χρήση αυτών των ονομάτων.

δ. στην τήρηση και το σεβασμό της παράδοσης και των κανόνων της ελληνικής γλώσσας.

Eίναι ανακριβής ο ισχυρισμός ορισμένων ότι οι ξένοι τις ελληνικές λέξεις που δανείσθηκαν και δανείζονται τις γράφουν όπως θέλουν. Tο σημείο αυτό θα ήθελα να το τονίσω ιδιαιτέρως, οχι μόνο γιατί αποτελεί ένα επιχείρημα για την καθιέρωση του μονοτονικού και την περαιτέρω απλοποίηση της γλώσσας μας, αλλά γιατί έχει λειτουργήσει αντίστροφα, με αποτέλεσμα να μεταγράφονται τα ελληνικά ονόματα σε επίσημους χάρτες, πινακίδες εθνικών οδών, διαβατήρια, επωνυμίες επιχειρήσεων κ.λπ, όπως θέλει ο καθένας, γενόμενοι καταγέλαστοι για την ανορθογραφία μας.

1. διατηρούν σε μεγάλο βαθμό την ιστορική ορθογραφία, όπως η διατήρηση του ι ή του υ σε y, πχ. δίκτυον – dictyum. Toυ ει πχ. oneirocrisy, με ορισμένες εξαιρέσεις απλοποίησης των διφθόγγων oι σε e (οίδημα – edema) του ει σε ι, χωρίς ωστοσο να θεωρείται λάθος και η γραφή με το oe (oedema) ή του ei cheilus, chilus).

2. διατηρούν την προφορά του ω πχ. ο ήρως προφέρεται χήροου, η νεύρωσις νιουρόουσις κ.λπ.

3. διατηρούν σύνθετα σύμφωνα ή συμφωνικά συμπλέγματα, παρά το γεγονός ότι δεν τα προφέρουν, αρνούμενοι να ακολουθήσουν τη φωνητική ορθογραφία όπως:

Το ψ σε ps, όπως psychology, psychiatry, pseudonym
το πν σε pn, όπως pneumonia, pneumatic
το σθμ σε sthm, όπως asthma, isthmus, χωρίς να προφέρεται το «θ»

4. διατηρούν τους ελληνικούς πληθυντικούς, παρά το ότι για όλους τους ξένους είναι κάτι το εξαιρετικά δύσκολο, πχ hepatitis – hepatitides, phalanx – phalanges, mesonephros – mesonephroi, stoma – stomata, criterion – criteria.

Παρά τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, τα έγκυρα λεξικά τους παραθέτουν τον ορθό ελληνικό πληθυντικό αυτών των λέξεων και ουδείς διανοήθηκε να τους καταργήσει απλοποιώντας τους.

5. Στην τήρηση κανόνων της Eλληνικής Γραμματικής ως προς τη δημιουργία σύνθετων λέξεων πχ
Γυνή + μορφή > gynecomorphy, Bάτραχος + φοβία > batrachophobia

6. Στη διατήρηση των δασυνόμενων λέξεων με την προσθήκη του h. Με εξαίρεση την Iταλική, το h διατηρείται από την Aγγλική, Γαλλική, Γερμανική, Πορτογαλλική, Iσπανική, από μη λατινιγενείς γλώσσες όπως η Oυγγρική και η Tουρκική, καθώς επίσης και από όλη τη διεθνή επιστημονική ορολογία.

Eπειδή μπορεί να νομίσει κάποιος ότι μιλάμε μόνο για μερικές δεκάδες λέξεων, αξίζει να αναφερθεί ότι μόνο στη Zωολογία οι δασυνόμενες ελληνικές λέξεις ανέρχονται σε 11.313 λέξεις ενώ στην Iατρική σε 2.233 λέξεις. Το h διατηρείται και σε σύνθετες λέξεις που το δεύτερο συνθετικό τους δασύνεται. ‘Ετσι, η λέξη «οκτάεδρος» μεταφέρεται octahedral, «οκταήμερος» > octahemeral, «ισοϋψομετρικός» > isohypsometric κ.ο.κ.

Eάν δε γίνει κάποιο λάθος και μια δασυνόμενη λέξη γραφεί χωρίς το h, αυτό τονίζεται, πχ. Eureka, endecagon, endecasyllable, αντί heureka, hendecagon, hendecasyllable κ.λπ. ‘Οπως και το αντίθετο με τη λέξη «αλκυών», την οποία εδάσυναν (halcyon), γιατί νόμιζαν ότι προέρχεται από το άλς, αλός = θάλασσα + κυώ > κυοφορώ.

Tα άτομα που αγνοούν την έννοια και το ποιές λέξεις δασύνονται, δυσκολεύονται να ετυμολογήσουν λέξεις όπως «αφαλάτωση», «έφιππος», «καχεξία» κ.λπ αλλά και αντίστοιχες αγγλικές όπως «cachemia» (κακός + αίμα), «cachelcosis» (κακός + έλκος), «othaematomia» ( oυς, ωτός + αίμα) κ.λπ.

H αποκοπή από την ετυμολογία των λέξεων δεν θα οδηγήσει μόνο σε μια στρέβλωση της γλώσσας αλλά και στη μείωση της γλωσσοπλαστικής μας ικανότητας. Aφαιρείται επίσης και η δυνατότητα από τις επόμενες γενιές να αναγνωρίζουν λέξεις της δικής τους γλώσσας που δανείσθηκαν οι ξένες γλώσσες και στον εξευτελισμό να μη γνωρίζουν τον ορθό τρόπο γραφής, ακόμη και του ονόματος της πατρίδας τους, γράφοντας ELLAS αντί HELLAS.

To άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο τριμηνιαίο έντυπο Eλληνική Διεθνής Γλώσσα, που αποτελεί έκδοση του Oργανισμού για τη Διεθνοποίηση της Eλληνικής Γλώσσας και αποτελεί μέρος του υπό έκδοση βιβλίου του κ. Kωνσταντινίδη «H Oικουμενική Διάσταση της Eλληνικής Γλώσσης».

 

ΑΝΤΙΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
κ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
ΣΤΟΝ ΠΡΥΤΑΝΗ ΤΟΥ Α.Π.Θ
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΤΙΜΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ «ΧΡΥΣΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ»
την ΠΕΜΠΤΗ, 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2000
Κύριε Πρύτανη, κυρίες και κύριοι της Συγκλήτου, κυρίες και κύριοι καθηγηταί.

Αγαπητοί μου

Δέχθηκα με θερμές ευχαριστίες και ευγνωμοσύνη, την μεγάλη τιμή την οποία μου επεφύλαξε το Πανεπιστήμιό σας και σήμερα θεωρώ να επαναλάβω τις ευχαριστίες μου μαζί με την διαβεβαίωση ότι είναι απολύτως ειλικρινείς και ότι έχω πλήρη συνείδηση του μεγέθους της τιμής, ως προερχομένης από ένα Ίδρυμα πολύ υψηλού κύρους όπως είναι το ιδικόν σας. Όλως ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω εις τον Πρύτανη κ. Μιχάλη Παπαδόπουλον, δια τον τόσον θερμό έπαινο τον οποίο μου απηύθυνε, προκειμένου να δικαιολογήσει το Ψήφισμα της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου σας.

Αθελήτως του με έφερε σε δύσκολη θέση, διότι δεν γνωρίζω αν οφείλω να αποδεχθώ σιωπώντας τον έπαινον ή αν πρέπει χάριν της αληθείας να επιχειρήσω να τον μετριάσω. Τελικώς προτιμώ αντί άλλου λόγου, να εκφράσω και πάλιν την ευγνωμοσύνη μου, τόσον προς Υμάς κύριε Πρύτανη, όσον και προς όλα τα μέλη της Συγκλήτου. Θα έπρεπε προκειμένου να ανταποδώσω την τιμήν, αλλά και να δικαιολογηθώ για την αδιαμαρτύρητη αποδοχή της, να εκφωνήσω ενώπιόν σας μία ομιλία, άξια να ακουσθεί στον χώρο αυτό της επιστήμης.

Λυπούμαι γιατί δεν είμαι σε θέση να το κάνω. Δεν αισθάνομαι ικανός να απευθυνθώ σε ακαδημαϊκούς διδασκάλους και στους σημαντικούς προσκεκλημένους σας και αναπτύξω κάποιο θέμα με επιστημονικό τρόπο.

Γι’ αυτό προκειμένου ν’ ανταποκριθώ στον δημόσιο έπαινό σας προτιμώ να μιλήσω απλά χωρίς καμμιά αξίωση να σας εντυπωσιάσω, για ένα θέμα που μας αφορά όλους για την γλώσσα μας, για την ελληνική γλώσσα, η οποία όπως πιστεύω δεν τυγχάνει καλής μεταχειρίσεως από όλους εμάς που την μιλάμε.

Έχομε μία σπουδαία γλώσσα και της χρωστάμε πάρα πολλά. Είναι μία από τις αρχαιότερες γλώσσες των ανθρώπων, έχει επηρεάσει άλλες γλώσσες, καθώς είναι βέβαιο ότι έχει προσφέρει λέξεις σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες, χρησιμοποιήθηκε για να γραφούν πολλά σπουδαία κείμενα, που εγράφησαν ποτέ. Είναι η γλώσσα των Ευαγγελίων, αφού προηγουμένως υπήρξε η πρώτη γλώσσα στην οποία μεταφράστηκε η Παλαιά Διαθήκη, για χρήση των εξελληνισμένων Εβραίων. Είναι η γλώσσα που συνεχίζει να υπάρχει ζωντανή από τότε που πρωτομιλήθηκε μέχρι σήμερα. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι η γλώσσα που μιλάμε σήμερα είναι η συνέχεια και η εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας των αρχαίων χρόνων. Δεν έχει αναμιχθεί με άλλες, δεν επλάσθη με την μίξη λέξεων αρχαϊκών και λέξεων προερχομένων απ’ άλλες γλώσσες, όπως συμβαίνει με τις νεολατινικές γλώσσες. Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια έχει αποδεχθεί πολλές ξένες λέξεις και τεχνικούς όρους, αλλ’ αυτό δεν μεταβάλει την γνησιότητά της ως μιας και μόνης ελληνικής γλώσσας.

Είναι όχι μόνον από τις πιο αρχαίες, αλλά και από τις πιο πλούσιες, αν μη η πλουσιώτερη σε αριθμό λέξεων γλώσσα. Προσφέρει εξαιρετικές δυνατότητες εκφράσεως και διατυπώσεις υψηλών και σαφών νοημάτων. Έχει πλαστικότητα, ομορφιά, είναι κατάλληλη και χρησιμοποιήθηκε επιτυχώς για όλα τα είδη του λόγου και για την επιστημονική σκέψη. Έχει θαυμαστεί και θαυμάζεται από καλλιτέχνες, ποιητές και όλους τους καλλιεργημένους ανθρώπους και προσφέρει σε πολλές περιπτώσεις τις μοναδικές της λέξεις και ρίζες για τις σύγχρονες ανάγκες της επιστήμης. Ίσως πει κανείς ότι χωρίς αυτό το τέλειο εκφραστικό μέσο η ανθρώπινη σκέψη δεν θα μπορούσε να διατυπώσει τόσο υψηλά νοήματα όπως αυτά που εξέφρασε στη κλασσική εποχή και μεταγενέστερα.

Είναι η πολυτιμότερη κληρονομιά μας, είναι το μέρος της αρχαίας κληρονομιά μας, του οποίου είμαστε οι μοναδικοί κληρονόμοι. Των λοιπών στοιχείων της εθνικής μας κληρονομίας έχουν καταστεί συγκληρονόμοι όλα τα πολιτισμένα έθνη. Η ελληνική αρχιτεκτονική, η γλυπτική, η ποίηση, ο θεατρικός λόγος, όλες οι τέχνες, ο ιστορικός, ο φιλοσοφικός, ο επιστημονικός λόγος των αρχαίων Ελλήνων έχουν κληρονομηθεί απ’ όλους τους Λαούς, και ανήκουν πλέον σ’ όλους, κι αυτές οι αρχαιότητές μας ανήκουν σ’ όλο τον κόσμο, εμείς είμαστε οι φύλακες μόνον ενός τμήματος απ’ αυτές. Ένα μέγα μέρος φυλάσσεται σε ξένα Μουσεία κι’ εμείς ορθώς επιτρέπομε σε ξένες Αρχαιολογικές Σχολές να ανασκάπτουν το έδαφός μας, σε αναζήτηση αρχαιοτήτων. Ελληνικά όμως μιλάμε μόνον εμείς οι Έλληνες, μόνον εμείς έχομε το μέγα προνόμιο να χρησιμοποιούμε απαράλλακτες μύριες όσες λέξεις όπως ακριβώς υπήρχαν από την Ομηρική εποχή, άλλες πολλές το ίδιο απαράλλακτες με αλλαγμένη την έννοιά τους, και μύριες όσες άλλες με μικρότερες ή μεγαλύτερες μεταλλάξεις που δεν καταργούν την αρχαιότατη ελληνικότητά τους. Ο αγράμματος χωρικός που ακούει τα σκυλιά του να αλυχτάνε την νύχτα μπορεί να μην γνωρίζει ότι και οι δύο λέξεις που χρησιμοποιεί για να εκφράσει την ανησυχία του είναι αρχαιότατες ελληνικές. Ο σκύλαξ από μικρός σκύλος στην αρχαία γλώσσα έδωσε το όνομά του και στα μεγάλα σκυλιά και συνεχίζει βεβαίως να υλακτεί, λέξη στην οποία μετακινήθηκαν αμοιβαίως τα φωνήεντα των δύο πρώτων συλλαβών, σύμφωνα με γνωστό γλωσσικό φαινόμενο, ώστε να λέμε στην νεοελληνική μας γλώσσα ότι αλυχτάει.

Το πιο πολύτιμο δώρημα όμως που μας πρόσφερε η γλώσσα μας είναι η απόδειξη της συνέχειας του έθνους μας, της αδιάσπαστης παρουσίας των Ελλήνων σ’ αυτόν εδώ τον τόπο στον οποίο δεν έπαυσε να ομιλείται. Βέβαιο είναι ότι κανένα έθνος δεν διετήρησε πλήρως τη φυλετική του καθαρότητα. Όπως σε όλα τα έθνη, έτσι και στο δικό μας υπήρξαν επιμειξίες, άλλ’ η αφομοίωση των εξωτικών στοιχείων με το πολυπληθέστερο ελληνικό, είχε ως αποτέλεσμα να μιλούμε όλοι οι σύγχρονοι Έλληνες την ελληνική γλώσσα και να έχουμε κοινή εθνική συνείδηση, στηριζομένη στην αδιάλειπτη εθνική μας συνέχεια και παρουσία, αλλά και στην κοινή μας γλώσσα. Με άλλα λόγια η μεγάλη μας οφειλή, το παντοτινό χρέος μας στη γλώσσα μας είναι ότι της χρωστάμε την εθνική μας επιβίωση. Χάρις στην γλώσσα μας διατηρήσαμε την εθνικότητά μας, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μας, που μας ξεχωρίζουν από τους άλλους Λαούς. Στα μακρά χρόνια ή μάλλον στους μακρούς αιώνες της δουλείας μας, που για πολλά μέρη της Ελλάδος δεν άρχισε το 1453 αλλά το 1204 με την Φραγκοκρατία, όπως στην Αττική και Βοιωτία, στα νησιά του Αιγαίου, στην Πελοπόννησο και στην Κρήτη, η γλώσσα μας κράτησε Έλληνες και χάρις σ’ αυτήν και την θρησκεία μας ξεχωρίσαμε πάντοτε από τους κατακτητές. Κι όταν ξανάρχισε να διδάσκεται, σε ορισμένα μέρη της Ελλάδος, στα σχολεία που ιδρύθηκαν την εποχή του δικού μας, του ελληνικού διαφωτισμού, έδωσε την τελική ορμή στην απελευθερωτική προσπάθεια του Έθνους μας και γέννησε το 1821. Όλα αυτά που είπα τόσο ατελώς και τόσο άτεχνα και τόσα και άλλα τόσα που παρέλειψα, δείχνουν τι σημαίνει για τους Έλληνες η ελληνική μας γλώσσα. Το κατάλαβαν αμέσως οι απελευθερωμένοι με φοβερές θυσίες πρόγονοί μας και ενώ εστερούντο ακόμη σχεδόν τα πάντα, ματωμένοι, κατεστραμμένοι, πεινασμένοι και άθλιοι ασχολήθηκαν με την γλώσσα. Και φούντωσε το περίφημο γλωσσικό ζήτημα, που είχε ξεκινήσει είναι αλήθεια και πριν από την απελευθέρωση, από τα τέλη του 18ου αιώνα με τον Ευγένιο Βούλγαρη από την μια μεριά και τον Ιώσηπο Μοισιόδακα από την άλλη, με αρχικούς μετά απ’ αυτούς αντιπάλους τον Κοραή και τον Κοδρικά, για να εμπλακούν στη διαμάχη όλοι οι λόγιοι οι σοφοί και οι λογοτέχνες μας, όλοι που κατάλαβαν την αξία της γλώσσας από τον Σολωμό ως τους Σούτσους, τον Ψυχάρη και τον Χατζηδάκι και τους νεώτερους από τον Παλαμά μέχρι τον Δελμούζο και τον Τριανταφυλλίδη. Όλοι τους είχαν δίκιο, δεν παραλογίζομαι, καθαρευουσιάνοι και δημοτικιστές, γιατί όλοι πονούσαν, όλοι νοιαζόσαντε, όλοι αγωνιούσαν για την γλώσσα. Και τώρα που έπειτα από τόσα χρόνια, τόσους αγώνες, τόσα γραπτά κείμενα και προφορικούς λόγους, λύσαμε επιτέλους την διαφορά μας και αποφασίσαμε τη μορφή της γλώσσας μας, έχω την εντύπωση ότι πάψαμε να ενδιαφερόμαστε και αδιαφορούμε γι΄ αυτή. Την παραμερίζουμε και μοιάζει μερικές φορές να την περιφρονούμε, με την αγγλομάθειά μας και την γνώση κι’ άλλων ξένων γλωσσών, γράφουμε τις επιγραφές των καταστημάτων με ξένες λέξεις και όχι ελληνικές και παρά τον ισχύοντα νόμο, την διδάσκουμε με αναποτελεσματικό τρόπο στα Σχολεία μας, την κακοποιούμε συνεχώς στον προφορικό αλλά και στον γραπτό λόγο, δεν μπορούμε να εκφραστούμε εύκολα και σωστά, νομίζομε ότι είναι περίπου ξέφραγο αμπέλι και οι περισσότεροί μας, και εγώ που τώρα σας μιλώ, δεν τηρούμε τους κανόνες της, παραβιάζομε την γραμματική και το συντακτικό της και μιλάμε όπως ο καθένας μας θέλει και προαιρείται. Εμείς οι παλαιότεροι ίσως έχομε κάποια μικρή δικαιολογία, γιατί δεν διδαχθήκαμε την δημοτική και χρησιμοποιούμε μία μικρή ανακατεμένη γλώσσα με στοιχεία καθαρεύουσας και άτεχνες προσπάθειες δημοτικής.

Αλλ’ οι σημερινοί νέοι, οι απόφοιτοι των Λυκείων μας ξέρουν άραγε να την χρησιμοποιούν σωστά; Να τη ομιλούν, να την γράφουν με πληρότητα; Φοβούμαι ότι πολλοί έχουν μεγάλη δυσκολία εκφράσεως. Δεν διαβάζουν αρκετά, άλλα, εκτός από τα σχολικά βιβλία, ώστε να πλουτίσουν το λεξιλόγιό τους. Ο πλούτος των λέξεων τείνει γενικώς να περιοριστεί. Χρησιμοποιούμε μερικές εκατοντάδες λέξεις από τις δεκάδες και εκατοντάδες χιλιάδες που διαθέτομε. Κάνομε συνεχώς γλωσσικά λάθη. Ανακατεύομε στην ομιλία μας ξένες λέξεις που σιγά σιγά μπαίνουν στη γλώσσα μας και εκτοπίζουν τις δικές μας.

Αναζητώντας την εξήγηση της γλωσσικής αταξίας που επικρατεί, έχω σχηματίσει την εντύπωση – μπορεί να είναι λαθεμένη – ότι η διδασκαλία της γλώσσας στα Σχολεία δεν είναι ευχάριστη για τους μαθητές, δεν γίνεται κατά τρόπο ευχάριστο και γι’ αυτό αποβαίνει αναποτελεσματική. Το διαπιστώνουμε, ακούγοντας την ομιλία πολλών προσώπων που για διάφορους τρόπους εμφανίζονται στην τηλεόραση ή ακούγονται από το ραδιόφωνο. Ο τρόπος εκφράσεως, η δυσκολία της ομιλίας, τα λάθη και η εσφαλμένη χρήση λέξεων γίνονται αιτία ανησυχίας και μελαγχολίας. Μπορεί τα πρόσωπα αυτά να μην έχουν ανώτερους τίτλους σπουδών, μπορεί να είναι απλοί άνθρωποι, χωρίς ευρεία μόρφωση και μεγάλη κατάρτιση. Ό,τι όμως και αν είναι, αποδεικνύουν την αποτυχία των σχολείων μας να διδάξουν σωστά την γλώσσα μας στους μαθητές τους. Άλλ’ εκτός από τους απλούς ανθρώπους υπάρχουν και μορφωμένοι άνθρωποι, άνθρωποι του λόγου και της πέννας, που κακοποιούν την γλώσσα και δίνουν με τα λάθη τους πολύ κακά πρότυπα για μίμηση, σ’ εκείνους που τους διαβάζουν ή τους ακούν. Η περίπτωση αυτή γλωσσικής ανεπάρκειας και εσφαλμένης διατυπώσεως είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Τα λάθη επικρατούν και επαναλαμβάνονται, οι ακυρολεξίες καθιερώνονται. Ο κακός τρόπος εκφράσεως θαυμάζεται και γίνεται αποδεκτός κι’ από άλλους. Ατυχώς τέτοιες προσβολές κατά της γλώσσας εμφανίζονται συχνά στις στήλες των εφημερίδων και ακούγονται στα προφορικά σχόλια της τηλεοράσεως και του ραδιοφώνου. Η ευθύνη όσων γράφουν ή ομιλούν απευθυνόμενοι σε πολλούς είναι μεγάλη και οφείλουν να προσέχουν, ώστε να αποφεύγουν κατά το δυνατόν τα λάθη.

Θα αναφέρω ελάχιστα μόνον παραδείγματα κακοποιήσεως της γλώσσας μας, μεταξύ των πολλών που μπορεί κάποιος να αναζητήσει. Πολλές αξιόλογες εφημερίδες ή μάλλον πολλοί σοβαροί δημοσιογράφοι, ακολουθούντες προφανώς τον πρώτο αμαρτήσαντα, συντάσσουν ορισμένα ρήματα με γενική, ενώ το ορθό είναι να συντάσσονται με αιτιατική. Ίσως νομίζουν ότι η γενική δίνει βαρύτητα και κύρος στον λόγο τους και τους αναδεικνύει πιο καλούς χειριστές της γλώσσας. Π.χ. συντάσσουν το ρήμα αποποιούμαι με γενική. Αποποιήθηκε γράφουν για κάποιον των ευθυνών τους, αντί του ορθού αποποιήθηκε τις ευθύνες του, ή κάπως σπανιώτερα, γράφουν ότι κάποιο νομοσχέδιο ή μέτρο επιδέχεται βελτιώσεως, αντί του σωστού επιδέχεται βελτίωση. Σ’ αυτή την τελευταία περίπτωση παρασύρονται από την συγγενική έκφραση ότι κάποιος ή κάτι είναι δεκτικός ή δεκτικό βελτιώσεως. Αμέσως το σφάλμα διαδίδεται. Όλοι επαναλαμβάνουν πρόθυμα το ενοχλητικό σφάλμα, με την βεβαιότητα ότι καλλιλογούν.

Σημειώνω ακόμη το περίφημο ότι κάποιος «διέρρευσε τη είδηση», αντί της ορθής διατυπώσεως ότι διέρρευσε η είδηση για να προχωρήσω επί τροχάδην στον «επικεφαλή», στο «υπέρ του δέοντος», όλα αυτά παρμένα από τις εφημερίδες, στο «θα εξελίξει την οικονομία», στη γενική της διεθνούς η οποία πλέον λέγεται και γράφεται «της διεθνής», για να αναφέρω πάντοτε προχείρως την κατάχρηση του ρήματος γίνομαι στα δελτία καιρού, στα οποία ακούμε ότι οι άνεμοι θα γίνουν μέτριοι, αντί του θα, πνέουν, θα φυσούν, θα τραπούν σε μέτριους, την φράση η οποία επαναλαμβάνεται στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση «ωμίλησε ότι» αντί του είπε, την κατάχρηση και περιττή χρήση του ΄΄για΄΄ π.χ. «απεφάσισε για να μιλήσει» και την γενίκευση της προθέσεως «προς» με παραμερισμό και κατάργηση ιδίως των προθέσεων ΄΄κατά΄΄ και ΄΄εναντίον΄΄. Παράδειγμα από εφημερίδα «προς την ανακοίνωση αυτή αντέδρασε το τάδε κόμμα» αντί του εναντίον της ανακοίνωσης αυτής αντέδρασε το τάδε κόμμα. Όλα αυτά που εσημείωσα κάθε άλλο παρά εξαντλούν τις περιπτώσεις κακομεταχείρισης της γλώσσας. Μακάρι να ήσαν μόνο αυτές. Πάρα πολλά χτυπητά λάθη δεν αποφεύγονται από ανθρώπους που χρησιμοποιούν την γλώσσα κατ’ επάγγελμα και αναφέρομαι σ’ αυτούς γιατί μεταδίδουν όπως είπα τις απροσεξίες τους και σε άλλους.

Δεν γνωρίζω τι πρέπει ή τι μπορούμε να κάνομε για να διορθώσουμε το κακό. Ασφαλώς το Σχολείο έχει την βασική υποχρέωση. Το μάθημα της γλώσσας πρέπει να αποτελεί την βάση της Παιδείας μας. Τα παιδιά μας πρέπει να μαθαίνουν πρώτα απ’ όλα ελληνικά, καλά ελληνικά. Θα βοηθηθούν για να μάθουν έπειτα ή συγχρόνως και καλά αγγλικά ή γαλλικά.

Πρέπει να προσέχομε όλοι πως μιλούμε. Να αποφεύγομε τα λάθη, τις ασυνταξίες, την χασμωδία του λόγου, την χρήση λέξεων που έχουν άλλη, διαφορετική, έννοια απ’ αυτή που έχομε στο νου μας. Να μη διστάζομε να ανοίγομε το Λεξικό συχνά.

Το διάβασμα των δοκίμων συγγραφέων και των καλών βεβαίως δημοσιογράφων είναι ένας τρόπος για να βελτιώνομε την ποιότητα της εκφράσεώς μας. Την όποια καθαρεύουσα έμαθα ως παιδί την έμαθα όχι μόνον από το Σχολείο της εποχής μου, αλλά και από τις ωραίες μεταφράσεις γνωστών Γαλλικών μυθιστορημάτων του Βερν, του Ουγκώ, του Δουμά, του Σύη. Μεταφράσεις του Ισίδωρου Σκυλίτση, του Ραγκαβή και άλλων. Θυμάμαι τώρα του Ευγενίου Σύη «Τα μυστήρια των Παρισίων» που ως μυθιστόρημα μπορεί να μην άξιζε, αλλ’ ήταν μεταφρασμένο σε ωραία καθαρεύουσα και σε βοηθούσε να την μάθεις. Χρωστάω στους μεταφραστές αυτούς και στους συγγραφείς της εποχής μου, γιατί τώρα ατυχώς όσο και να διαβάσω δεν μαθαίνω πια, χρωστάω αν όχι την γνώση, αν όχι την ορθή γραμματική και συντακτική γνώση της γλώσσας, χρωστάω την αίσθηση της γλώσσας. Χωρίς αμφιβολία αυτή την αίσθηση της γλώσσας την αναπτύσσει το διάβασμα καλών βιβλίων. Αυτοσχεδιάζοντας και με προχειρότητα είχα προτείνει κάποτε σ’ έναν πολύ αξιόλογο καθηγητή, και σας ζητώ συγνώμη που το επαναλαμβάνω, να συγκροτήσει ομάδες από εθελοντές φοιτητές της φιλολογίας, οι οποίοι διαβάζοντας τις εφημερίδες, και ακούγοντας τα δελτία ειδήσεων του ραδιοφώνου και της τηλεοράσεως να σημειώνουν τα λάθη και να τα υποδεικνύουν, ώστε να μην επαναλαμβάνονται. Προφανώς δεν ήταν ούτε η καλλίτερη ούτε ίσως εφικτή μέθοδος. Δεν ξέρω λοιπόν, επαναλαμβάνω, τι πρέπει να γίνει. Άλλοι όμως γνωρίζουν και είναι σε θέση να επέμβουν.

Μη έχοντας προτάσεις να διατυπώσω επιτρέψτε μου να περιοριστώ σε μία έκκληση προς όσους ειδικούς στα θέματα της γλώσσας θέλουν να την ακούσουν. Τους παρακαλώ θερμώς να γίνουν υπερασπιστές της γλώσσας μας, να αποκρούουν τα λάθη, να τα διορθώνουν, να υπενθυμίζουν τους τρόπους με τους οποίους καλλιεργείται η γλώσσα και αναπτύσσεται η εκφραστική ικανότητα. Αλλά να παρακαλέσω και τους πολλούς να σπουδάζομε να μαθαίνομε τη γλώσσα μας, να την χρησιμοποιούμε σωστά, ή έτσι με λίγα λάθη, να διαβάζουμε τους δοκίμους συγγραφείς μας, και τους καλούς δημοσιογράφους, να μην χρησιμοποιούμε ξένες λέξεις, να είμαστε υπερήφανοι γι’ αυτήν και να το αποδεικνύομε. Ας έχομε κι εμείς στο νου μας όπως ο Σολωμός με την δική του θαυμάσια διατύπωση, που διστάζω να επαναλάβω, μόνον την ελευθερία και την γλώσσα. Είθε να τα καταφέρομε, είθε να μάθομε όπως έχομε βαρειά υποχρέωση όλοι οι Έλληνες, να ομιλούμε με ευχέρεια καλά και σωστά ελληνικά.

Αξιότιμες κυρίες και αξιότιμοι κύριοι, σας ευχαριστώ και πάλιν θερμώς για την μεγάλη τιμή να μου απονείμετε το μετάλλιο του Πανεπιστημίου σας.

 
Σχολιάστε

Posted by στο 23/03/2007 in Οι ρίζες μας

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: