RSS

Ελληνικό DNA – Χρωματοσωματα Υ

26 Mar

του Διηνεκη Ποντικου

 

Η μελέτη των χρωματοσωμάτων Υ είναι μία από τις κύριες μεθόδους της σύγχρονης πληθυσμιακής γενετικής. Σ’ αυτή τη δημοσίευση θα παρουσιάσουμε τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται σ’ αυτή τη μελέτη, και θα επισκοπήσουμε τα υπάρχοντα δεδομένα για την κατανομή των χρωματοσωμάτων Υ στους Έλληνες.

Το χρωματόσωμα Υ: Ένα μοριακό επώνυμο

Το χρωματόσωμα Υ μεταβιβάζεται από πατέρα σε γιο και έτσι μας βοηθάει στην ανίχνευση της πατρικής καταγωγής ενός άντρα ή γενικότερα των αντρών ενός πληθυσμού. Αφού κάθε άντρας φέρει το επώνυμο του πατέρα του, ο οποίος με τη σειρά του φέρει το επώνυμο του δικού του πατέρα, κ.ο.κ. μπορούμε να παραλληλίσουμε το χρωματόσωμα Υ με ένα επώνυμο, το οποίο είναι γραμμένο όμως «μοριακά» σε κάθε κύτταρο του.

DNA και μεταλλάξεις

Φανταστείτε το χρωματόσωμα Υ ως μια σειρά από νουκλεοτίδια τα οποία συμβολίζονται με τα γράμματα CAGT. Το χρωματόσωμα Υ είναι μια σειρά από περίπου 60 εκατομμύρια τέτοια γράμματα. Κάθε γιος φέρει περίπου απαράλλακτα αυτά τα 60 εκατομμύρια γράμματα σε σχέση με τα αντίστοιχα του πατέρα του. Μερικές φορές όμως, μικροαλλαγές προκύπτουν στο γενετικό αυτό κώδικα, π.χ. ένα γράμμα γίνεται από T σε C ή ένα μικρό κομμάτι DNA επαναλαμβάνεται εις διπλούν, ή προστίθεται ή αφαιρείται. Αυτές οι αλλαγές λέγονται μεταλλάξεις (mutations) και μας επιτρέπουν να ξεχωρίζουμε τα χρωματοσώματα των διαφόρων αντρών και πληθυσμών.

Πολυμορφισμοί Μοναδικού Γεγονότος

Μερικές μεταλλάξεις συμβαίνουν σπάνια, επομένως είναι σχετικά απίθανο η ίδια μετάλλαξη να συμβεί σε δύο διαφορετικούς άντρες ανεξάρτητα. Τέτοιου είδους μεταλλάξεις λέγονται πολυμορφισμοί μοναδικού γεγονότος (unique event polymorphisms UEP) ή διαλληλικοί πολυμορφισμοί (biallelic ή diallelic polymorphisms).Αν δύο άντρες έχουν μια τέτοιου είδους μετάλλαξη, τότε πιστοποιείται η κοινή τους πατρική καταγωγή από έναν άντρα στον οποίο η μετάλλαξη αυτή εμφανίστηκε. Με άλλα λόγια έχουν έναν κοινό προ-προ…-παππού που ήταν ο πατέρας του πατέρα … του πατέρα τους.

Απλοομάδες

Μια απλοομάδα (haplogroup) είναι ένα σύνολο χρωματοσωμάτων Υ τα οποία παρουσιάζουν έναν κοινό πολυμορφισμό μοναδικού γεγονότος. Όπως αναφέραμε, αυτό σημαίνει πως οι συγκεκριμένοι άντρες έχουν έναν κοινό πατρικό πρόγονο. Η σημασία των απλοομάδων έγκειται στο ότι μας επιτρέπουν να εξετάζουμε το απώτερο παρελθόν της προέλευσης ενός άντρα, πέρα από το σημείο που λήγουν τα γενεαλογικά αρχεία και ακόμα βαθύτερα στις απαρχές του Homo Sapiens. Πρέπει να τονίσουμε όμως πως το χρωματόσωμα Υ αφορά μόνο τμήμα της προέλευσης ενός άντρα, αφού ανιχνεύει μόνο το καθαρά αντρικό τμήμα της γενεαλογίας του.

Ένα μοριακό «ρολόι»

Όπως είδαμε, μια απλοομάδα είναι ένα σύνολο χρωματοσωμάτων Υ με κοινό πρόγονο. Πότε έζησε όμως αυτός ο πρόγονος; Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν ένα διαφορετικό είδος μετάλλαξης για να υπολογίσουν αυτό το χρόνο. Αυτές οι μεταλλάξεις συμβαίνουν σε περιοχές του χρωματοσώματος Υ που λέγονται μικροδορυφόροι (microsatellites) ή σύντομες διαδοχικές επαναλήψεις (short tandem repeats STR). Ένας μικροδορυφόρους είναι μια επαναλαμβανόμενη ακολουθία μερικών νουκλεοτιδίων, π.χ. CACACACA. Ο αριθμός των επαναλήψεων, στην προκειμένη περίπτωση 4, μερικές φορές αλλάζει από πατέρα σε γιό είτε αυξανόμενος είτε μειούμενος. Αυτές οι μεταλλάξεις συμβαίνουν αρκετά συχνά, και έτσι δεν πιστοποιούν κοινή καταγωγή, γιατί λ.χ. ο αριθμός 4 μπορεί να προέκυψε από έναν πρόγονο που είχε 3 επαναλήψεις ή έναν άλλο που είχε 5.Πως μας βοηθούν όμως οι μικροδορυφόροι στη χρονολόγηση; Σκεφτείτε τους απογόνους ενός άντρα μετά από Ν γενιές. Αν το Ν είναι μικρό, τότε θα έχουν συμβεί λίγες μόνο μεταλλάξεις στους μικροδορυφόρους του χρωματοσώματος Υ, ενώ αν είναι μεγάλο, τότε θα έχουν συμβεί πολλές τέτοιες μεταλλάξεις. Εξετάζοντας πόσο διαφορετικοί είναι οι μικροδορυφόροι ενός συνόλου αντρών μιας απλοομάδας υπολογίζουμε αν ο κοινός τους πρόγονος είναι πρόσφατος ή παλιός, αφού ο ρυθμός με τον οποίο μεταλλάσσονται οι μικροδορυφόροι είναι πειραματικά γνωστός. Έτσι είναι δυνατή η χρονολόγηση του κοινού προγόνου μιας απλοομάδας.

Το φυλογενετικό δέντρο του χρωματοσώματος Υ

Με την παραπάνω μέθοδο οι επιστήμονες δημιούργησαν ένα φυλογενετικό δέντρο όλων των χρωματοσωμάτων Υ των αντρών του πλανήτη. Μελετώντας άντρες απ’ όλο τον κόσμο αναγνώρισαν τις κοινές τους μεταλλάξεις και τις χρονολόγησαν με το μοριακό ρολόι. Οι διάφορες μεταλλάξεις μπορούν να παρουσιαστούν με μορφή δέντρου, κάθε κλαδί του οποίου σημειώνεται με μια ή περισσότερες μεταλλάξεις. Το δέντρο αυτό έχει ιεραρχική μορφή, αφού μεταλλάξεις προστίθενται στα χρωματοσώματα αντρών που έχουν ήδη άλλες, παλιότερες μεταλλάξεις.Παρακάτω παρατίθεται το φυλογενετικό δέντρο των χρωματοσωμάτων Υ σύμφωνα με την τελευταία τυποποίηση του. Όπως είναι φανερό, η ιστορία των χρωματοσωμάτων Υ είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη, αφού εκατοντάδες μεταλλάξεις έχουν αναγνωριστεί και πολλές καινούριες προστίθενται, επιτρέποντάς μας να προσδιορίσουμε με ολοένα και μεγαλύτερη ακρίβεια την ταυτότητα κάθε χρωματοσώματος Υ.

Ο «Αδάμ»

Η ρίζα του φυλογενετικού δέντρου έχει χρονολογηθεί περίπου 90 χιλιάδες χρόνια (ky) πριν από το παρόν. Επομένως όλοι οι άντρες του πλανήτη έχουν έναν κοινό προ-προ-…-παππού ο οποίος έζησε εκείνη την εποχή, και ο οποίος βαφτίστηκε χαϊδευτικά ως «Αδάμ». Εν αντιθέσει όμως με τον βιβλικό Αδάμ, ο Αδάμ του χρωματοσώματος Υ δεν είναι αποκλειστικός πρόγονος της ανθρωπότητας, αφού πολλοί άντρες που δεν έχουν γιους συνεχίζουν να έχουν απογόνους, αλλά το χρωματόσωμα Υ τους χάνεται οριστικά.

Υποαπλοομάδες και Παραομάδες

Κάθε απλοομάδα μπορεί να έχει υποαπλομάδες (subhaplogroups) οι οποίες ορίζονται με επιπλέον μεταλλάξεις οι οποίες συνέβησαν σε κάποιον από τους απογόνους του προπάτορα της απλοομάδας. Για παράδειγμα, η απλοομάδα R στο κάτω τμήμα του φυλογενετικού δέντρου ορίζεται από τη μετάλλαξη Μ207, και έχει δύο υποαπλοομάδες, την R1 που έχει επιπλέον τη μετάλλαξη Μ173 και την R2 που έχει τη μετάλλαξη Μ124. Αυτές οι μεταλλάξεις συνέβησαν πολλά χρόνια μετά την Μ207. Βλέποντας το φυλογενετικό δέντρο από αριστερά προς δεξιά, κινούμαστε από το παρελθόν προς το παρόν. Στην απλοομάδα R όμως υπάρχουν κάποια χρωματοσώματα τα οποία δεν δεν ανήκουν ούτε στην R1 ούτε στην R2. Αυτά λέμε πως ανήκουν στην παραομάδα (paragroup) R*(xR1, R2) δήλαδη R εκτός των R1 ή R2.

Καθορισμός Απλοομάδας

Ένα χρωματόσωμα Υ ανατίθεται στην κατάλληλη απλοομάδα εξετάζοντας την παρουσία των διαφόρων μεταλλάξεων, από τα αριστερά προς τα δεξιά. Κάθε φορά που ανιχνεύεται μία μετάλλαξη, το χρωματόσωμα ανατίθεται στην αντίστοιχη απλοομάδα, και εν συνεχεία εξετάζεται για την παρουσία των μεταλλάξεων που ορίζουν τις υποαπλοομάδες της συγκεκριμένης απλοομάδας, κ.ο.κ.

Έτσι λ.χ. ένα χρωματόσωμα που έχει τις μεταλλάξεις Μ42, YAP, P29, P2 ανήκει στην απλοομάδα E3 και εξετάζοντας παραπέρα μεταλλάξεις μπορεί να ανατεθεί σε κάποιον από τους πιο συγκεκριμένους κλάδους της Ε3 ή στην παραομάδα E3*(xE3a, E3b).

Γεωγραφική Προέλευση Απλοομάδων

Παραπάνω είδαμε πώς μέσω του μοριακού ρολογιού μπορούμε να βρούμε πότε έζησε ο πρώτος άντρας που παρουσίασε την μετάλλαξη που την ορίζει. Απομένει να δούμε πού έζησε, αφού αυτό θα ολοκληρώσει τη γνώση μας για την προέλευση των χρωματοσωμάτων Υ.

Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν διάφορες μεθόδους για να μάθουν τη γεωγραφική προέλευση κάθε απλοομάδας. Πρώτα απ’ όλα μετρώντας τη συχνότητα της σε διάφορους πληθυσμούς, μπορούν να υποθέσουν πως μια απλοομάδα προέρχεται από την περιοχή όπου βρίσκεται σε μεγαλύτερη συχνότητα. Για παράδειγμα, η απλοομάδα O έχει μεγάλη συχνότητα στους Κινέζους και άλλους πληθυσμούς Μογγολοειδούς τύπου, έτσι πιθανότατα πρωτοεμφανίστηκε στην Άπω Ανατολή, απ’όπου μερικοί άντρες μετανάστευσαν προς άλλες περιοχές όπου η Ο βρίσκεται σε μικρότερη συχνότητα.

Επίσης εξετάζεται η ποικιλομορφία των μικροδορυφόρων μιας απλοομάδας, αφού όπως προαναφέραμε, μεγάλη ποικιλομορφία σημαίνει μακρόχρονη παρουσία σε μια περιοχή. Έτσι π.χ. ενώ η απλοομάδα I1a βρίσκεται συχνότατα στην Σκανδιναβία και πιο σπάνια στη Γαλλία, η προέλευση της είναι πιθανότατα στη Γαλλία, γιατί εκεί υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλομορφία. Με τον ίδιο τρόπο έχει τεκμηριωθεί η προέλευση του «Αδάμ» στην Αφρική.

Τέλος, χρησιμοποιούνται ιστορικά ή άλλα στοιχεία. Για παράδειγμα, οι Αφρικανο-Αμερικανοί έχουν ένα σημαντικό ποσοστό της απλοομάδας R1, όμως ξέρουμε πως αυτή σπανίζει στην Αφρική και είναι συχνή στην Ευρώπη, επομένως η R1 σε αυτούς είναι προϊόν της επιμειξίας με Ευρωπαίους κατά την παραμονή των Αφρικανών σκλάβων στην Αμερική.

Παγκόσμια Κατανομή Απλοομάδων

Δεν μπορούμε να αναφερθούμε συνολικά σε όλες τις απλοομάδες και υποαπλοομάδες που έχουν ανακαλυφθεί, γι’ αυτό θα περιοριστούμε στις κυριότερες από αυτές. Όλες οι χρονολογίες είναι σε χιλιάδες χρόνια στο παρελθόν (ky).

  • Η απλοομάδα A (43ky) είναι συχνή στην υποσαχάριο Αφρική
  • Τα υπόλοιπα χρωματοσώματα της ανθρωπότητας ανήκουν στην απλοομάδα BR (82ky) που χωρίζεται σε Β και CR
  • Η απλοομάδα B (37ky) είναι επίσης συχνή στην υποσαχάριο Αφρική
  • H απλοομάδα CR (69ky) χωρίζεται σε C, DE και F
  • Η απλοομάδα C (23ky) είναι συχνή στη Νότια και Ανατολική Ασία, στην Ωκεανία και Αμερική
  • Η απλοομάδα DE (38ky) είναι συχνή στην Ιαπωνία, στο Θιβέτ, στην Αφρική, Δυτική Ασία και Ευρώπη και χωρίζεται σε D και Ε
  • Η απλοομάδα D (13ky) είναι συχνή στην Ιαπωνία, ειδικά στους Αϊνού καθώς και στο Θιβέτ
  • Η απλοομάδα Ε (30ky) είναι συχνή στην Αφρική, Δυτική Ασία και Ευρώπη
  • Η απλοομάδα F (50ky) είναι συχνή εκτός της Αφρικής και χωρίζεται σε G H I J K
  • Η απλοομάδα G είναι συχνή στον Καύκασο και στη Δυτική Ασία, Ευρώπη
  • Η απλοομάδα Η είναι συχνή στην Ινδία, καθώς και σε πολλούς Αθίγγανους
  • Η απλοομάδα Ι είναι συχνή στην Ευρώπη με φθίνουσα συχνότητα προς την Δυτική Ασία
  • Η απλοομάδα J είναι συχνή στη Δυτική Ασία με φθίνουσα συχνότητα προς την Ευρώπη, Βόρειο Αφρική, Κεντρική και Νότιο Ασία
  • Η απλοομάδα K βρίσκεται από την Ευρώπη, στην Άπω Ανατολή και στην Αμερική και χωρίζεται σε L M NO και P
  • Η απλοομάδα L βρίσκεται από τον Καύκασο έως την Ινδία
  • Η απλοομάδα M βρίσκεται στην Ωκεανία
  • Η απλοομάδα ΝΟ βρίσκεται από τη Βορειοανατολική Ευρώπη έως την Άπω Ανατολή καθώς και στην Ωκεανία και χωρίζεται σε Ν και Ο
  • Η απλοομάδα Ν βρίσκεται στη Βορειονατολική Ευρώπη και Βόρειο Ασία, ιδιαίτερα στη Σιβηρία. Σχετίζεται πιθανότητα με τον «Ουραλικό» ανθρωπολογικό τύπο και τις Φιννο-Ουγγρικές γλώσσες, ιδιαίτερα ο κλάδος Ν3.
  • Η απλοομάδα Ο είναι συχνή στην Άπω Ανατολή και Ωκεανία
  • Η απλοομάδα P βρίσκεται στην Ευρώπη, Δυτική, Κεντρική και Νότιο Ασία και Αμερική και χωρίζεται σε R και Q
  • Η απλοομάδα R είναι συχνή στην Ευρώπη, Δυτική, Κεντρική και Νότιο Ασία
  • Η απλοομάδα Q βρίσκεται στην Βόρειο και Κεντρική Ασία και στην Αμερική

Οι Ανθρώπινες Φυλές

Οι διάφορες ανθρώπινες φυλές παρουσιάζουν διαφορετική κατανομή των απλοομάδων, όπως φαίνεται και από τα προηγούμενα.

  • Η λευκή (Καυκασοειδής) φυλή περιλαμβάνει τις απλοομάδες E3b, G, I, J, L, R
  • Η μαύρη (Νεγροειδής) φυλή περιλαμβάνει τις απλοομάδες E*(xE3b), A, B
  • H κίτρινη (Μογγολοειδής) φυλή περιλαμβάνει τις απλοομάδες C, O, Q, D
  • H κόκκινη (Αμερικανοειδής) φυλή περιλαμβάνει τις απλοομάδες C και Q
  • H Αυστραλοειδής φυλή περιλαμβάνει τις απλοομάδες C, O, M

Aξίζει να τονιστεί πως δε γνωρίζουμε ακριβώς πότε οι διάφορες φυλές με τη χαρακτηριστική εμφάνισή τους πρωτοεμφανίστηκαν. Γι’ αυτό έχουμε επικάλυψη των διαφόρων απλοομάδων, αφού αυτές πιθανώς σχετίζονται με το στάδιο εξέλιξης του ανθρώπου πριν από τη διαφοροποίηση σε φυλές.

Φυλετική Επιμειξία

Μελετώντας διάφορους πληθυσμούς ανά την υφήλιο μπορούμε να εντοπίσουμε την ύπαρξη φυλετικής επιμειξίας. Λ.χ. όπως είδαμε, οι απλοομάδες Q, O και C απουσιάζουν από την Ευρώπη, αλλά παρουσιάζονται στην Τουρκία σε συνολικό ποσοστό 3.4%, λόγω της Ασιατικής προέλευσης των Τούρκων εισβολέων οι οποίοι ήταν Καυκασοειδούς-Μογγολοείδούς φυλής και απορροφήθηκαν στο γηγενή πληθυσμό της Μικράς Ασίας, τμήμα του οποίο εξισλάμισαν. Ομοίως, πολλοί Αφρικανο-Αμερικανοί έχουν χρωματοσώματα τύπου R ή I τα οποία είναι Ευρωπαϊκής προέλευσης από την εποχή της δουλείας. Επίσης πολλοί Βορειοαφρικανοί ανήκουν στις απλοομάδες J και E3b που είναι Καυκασοειδείς, αλλά αρκετοί ανήκουν στην παραομάδα E*(xE3b) ή στις Α, Β που υποδηλώνουν μια κάποια Νεγροειδή συμβολή στον πληθυσμό της Βορείου Αφρικής.

Καυκασοειδείς Απλοομάδες

Ανθρωπολογικά οι Έλληνες ανήκουν στη Λευκή (Καυκασοειδή) φυλή. Αυτό έχει πιστοποιηθεί σε μια σειρά ερευνών του χρωματοσώματος Υ, κατά της οποίες πάντοτε το 99%+ των χρωματοσωμάτων τους ανήκουν στις Καυκασοειδείς απλοομάδες. Τυχαίνει κάποτε να βρεθούν σε μερικές μελέτες κάποια χρωματοσώματα τύπου Α (Νεγροειδή) ή C (Μογγολοειδή) ή N3 (Ουραλικά), αλλά το ποσοστό αυτών είναι πάντοτε αμελητέο. Ακόμα και αν κάποιος έχει ένα τέτοιου είδους χρωματόσωμα, αυτό αφορά μόνο τον απώτερο πατρικό του πρόγονο, και όχι τη συνολική γενετική του σύσταση.

Ας περιοριστούμε λοιπόν στην κατανομή των Καυκασοειδών απλοομάδων, που είναι οι E3b, G, I, J, L, R και ιδιαίτερα στον Ευρωπαϊκό χώρο.

Η απλοομάδα R φαίνεται πως σχετίζεται με τον πρώτο αποικισμό της ηπείρου, από την Κεντρική Ασία κατά την Παλαιολιθική εποχή. Αποτελεί υποαπλοομάδα της P και σχετίζεται με την απλοομάδα Q που αποίκισε την Αμερική κατά την Παλαιολιθική εποχή. Η μεγαλύτερη συχνότητα της R βρίσκεται στην Δυτική Ευρώπη (π.χ. Ισπανία, Ιρλανδία) καθώς και στην Ανατολική Ευρώπη (π.χ. Ρωσία, Πολωνία). Στη Δυτική Ευρώπη εδράζει ο κλάδος R1b ενώ στην Ανατολική ο κλάδος R1a. Θεωρείται πως μετά την τελευταία εποχή των παγετώνων (18ky) οι άνθρωποι επεκτάθηκαν ξανά στην Ευρώπη από τα (σχετικώς) θερμά καταφύγια της Ιβηρίας και της Ουκρανίας. Από το πρώτο εξαπλώθηκαν οι κάτοχοι της R1b ενώ από το δεύτερο αυτοί της R1a.

Οι πρόγονοι της απλοομάδας Ι (24ky) λέγεται πως σχετίζονται με το δεύτερο εποικισμό της Ευρώπης από τη Μέση Ανατολή, επίσης κατά την Παλαιολιθική εποχή. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων παγετώνων αποκλείστικαν σε καταφύγια της Φραγκο-Κανταβρίας και των Βαλκανίων, απ’ όπου εξαπλώθηκαν όταν έλιωσαν οι πάγοι. Σήμερα οι κύριοι κλάδοι είναι οι I1a (16ky)/I1c (15ky)που είναι συχνοί στη Βορειοδυτική Ευρώπη, ο κλαδος Ι1b2 (9ky) που έχει μεγάλη συχνότητα στη Σαρδινία και γενικά στη Νοτιοδυτική Ευρώπη, και η παραομάδα Ι1b*(xI1b2) (11ky) που εδράζει στη Βορειοδυτική Βαλκανική χερσόνησο.

Οι απλοομάδες G και J φαίνεται πως πρωτοεμφανίστηκαν στη Δυτική Ασία στην Παλαιολιθική εποχή. Η έναρξη της Νεολιθικής εποχής είχε ως αποτέλεσμα τη δημογραφική έκρηξη του πληθυσμού που άρχισε να χρησιμοποιεί τις παραγωγικότερες μεθόδος διαβίωσης μέσω της αγροτοκτηνοτροφίας. Εκείνη την εποχή πρωτοεμφανίστηκαν οι κάτοχοι των απλοομάδων αυτών στην Ευρώπη, μέσω της Μικράς Ασίας. Η μεν G έχει μεγάλη συχνότητα στον Καύκασο, και ειδικά στη Γεωργία και σχετίζεται πιθανόν με το βόρειο τμήμα αυτής της επέκτασης. Η J (22ky) χωρίζεται σε δύο κλάδους, τον J1 (11ky) ο οποίος είναι συχνός στο νότιο τμήμα της Μέσης Ανατολής και ειδικά στους Σημίτες, ενώ ο J2 (7-14ky) είναι συχνός στο βόρειο τμήμα και είναι ο κύριος εκπρόσωπος της απλοομάδας J στην Ευρώπη.

Η απλοομάδα E3b προήλθε από την Ανατολική Αφρική (26ky). Εν αντιθέσει με τους άλλους κλάδους της απλοομάδας Ε, οι οποίοι είναι κατανεμημένοι στην υποσαχάριο Αφρική, η Ε3b είναι συχνή στη Βόρεια και Ανατολική Αφρική, Δυτική Ασία και Ευρώπη σε πληθυσμούς Καυκασοειδούς ή μικτής Καυκασοειδούς-Νεγροειδούς ανθρωπολογικής ταυτότητας. Και αυτή η απλοομάδα φαίνεται πως πρωτοεισήλθε στην Ευρώπη κατά τη Νεολιθική περίοδο, αλλά σχετίζεται πιθανώς με μία ή περισσότερες «παραλιακές» μετακινήσεις πληθυσμών στη Μεσόγειο, αφού σε αντίθεση με την J οι πληθυσμοί της ενδοχώρας της Μέσης Ανατολής έχουν μικρή συχνότητα E3b. H E3b χωρίζεται σε πολλούς κλάδους διαφορετικής ηλικίας. Ο κλάδος Ε3b1b π.χ. είναι συχνότατος στους Βερβέρους της Βορείου Αφρικής και η παρουσία του σε μικρή συχνότητα στην Ιβηρική χερσόνησο είναι πιθανό απομεινάρι της Ισλαμικής κατάκτησης. Στην Ευρώπη η πλειοψηφία των χρωματοσωμάτων της E3b ανήκουν στον κλάδο E3b1a ο οποίος πρωτοεμφανίστηκε 23ky στην Ανατολική Αφρική.

Τέλος η απλοομάδα L δε θα μας απασχολήσει αφού είναι περιορισμένη στον Ασιατικό κλάδο της Καυκασοειδούς φυλής.

Οι Έλληνες

Η κατανομή των χρωματοσωμάτων Υ στους Έλληνες έχει εκτιμηθεί σε αρκετές μελέτες που διαφέρουν ωστόσο μερικές φορές στην ορολογία τους και στο ότι εξέτασαν διαφορετικά σύνολα μεταλλάξεων. Μπορούμε ωστόσο να εξάγουμε μια γενική εικόνα της σύστασης των Ελληνικών χρωματοσωμάτων Υ.

Οι Έλληνες ανήκουν λοιπόν κατά 20% περίπου στην απλοομάδα Ε, που προήλθε από την Αφρική 30ky στο παρελθόν, και κατά 80% στην απλοομάδα F που είναι Ευρασιατικής προέλευσης 50ky στο παρελθόν.

Φαίνεται πως τα Ελληνικά χρωματοσώματα Ε ανήκουν αποκλειστικά στον κλάδο E3b1a (Ανατολική Αφρική 23ky) ο οποίος είναι γνωστός και ως E-M78 από την μετάλλαξη M78 που τον ορίζει. Μέσα από τη μελέτη των μικροδορυφόρων όμως φαίνεται πως τα Ελληνικά και Ευρωπαϊκά χρωματοσώματα ανήκουν σ’ ένα σύμπλεγμα που ονομάζεται E-M78α το οποίο έχει μέγιστη συχνότητα στην Ελλάδα και στη Νότιο Βαλκανική ειδικότερα, και η συχνότητα και ποικιλομορφία του μειώνεται στις γειτονικές περιοχές. Το Ε-M78α χρονολογήθηκε περί το 8ky και η προέλευση του θεωρείται ως η Νότια Βαλκανική χερσόνησος. Η παρουσία χρωματοσωμάτων Ε-Μ78α στην Ευρώπη είναι συνέπεια της επέκτασης του Νεολιθικού πολιτισμού και αργότερα του Ελληνικού αποικισμού.

Τα χρωματοσώματα της ομάδας F χωρίζονται σε διάφορες απλοομάδες όπως είδαμε. Μεγαλύτερη συχνότητα, περί το 25%, στην Ελλάδα παρουσιάζουν τα χρωματοσώματα J τα οποία σχετίζονται όπως είδαμε με το Νεολιθικό πολιτισμό και ήρθαν στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία. Περίπου το 2.5% είναι τύπου J1 ενώ τα υπόλοιπα είνα J2. Βλέπουμε λοιπόν πως η πιθανή συμβολή πληθυσμών από τη Νότιο Μέση Ανατολή είναι πολύ μικρή. Τα χρωματοσώματα J2 χωρίζονται και αυτά σε πολλούς κλάδους με διαφορετική πιθανή ιστορία. Ο κλάδος J2f1 (5ky) θεωρείται πως πρωτοεμφανίστηκε στην περιοχή του Αιγαίου και μετείχε στον Ελληνικό αποικισμό. Ο κλάδος J2e (4ky) είναι συχνός στην Ελλάδα και στην Αλβανία και επίσης θεωρείται πως έχει προέλευση στη Νότιο Βαλκανική. Προς το παρόν δε γνωρίζουμε αρκετά για τα υπόλοιπα χρωματοσώματα τύπου J2.

Η απλοομάδα G είναι επίσης Νεολιθικής προέλευσης με μέγιστη συχνότητα (30%) στη Γεωργία και συχνή παρουσία στην περιοχή του Καυκάσου αλλά και στην Ευρώπη και Δυτική Ασία με μικρότερη συχνότητα. Σημειώνεται πως η G είναι φυλογενετικά συγγενής με την απλοομάδα J. Τα περισσότερα Ελληνικά χρωματοσώματα G ανήκουν στην υποαπλοομάδα G2 με συνολική συχνότητα περί το 7%.

Η απλοομάδα R1a είναι Παλαιολιθικής προέλευσης από την Ανατολική Ευρώπη. Δεν είναι γνωστές υποδιαιρέσεις της και 10% των Ελλήνων ανήκουν σ’ αυτή.

Η απλοομάδα R1b είναι επίσης Παλαιολιθικής προέλευσης και σήμερα παρουσιάζει μεγαλύτερη συχνότητα στη Δυτική Ευρώπη, πλησιάζοντας σχεδόν το 100% σε περιοχές της Ιρλανδίας και της χώρας των Βάσκων. Στην Ελλάδα έχει συχνότητα 12.5% περίπου. Η μελέτη ενός πολυμορφικού συστήματος του p49a,f δείχνει πως η συγκεκριμένη απλοομάδα χωρίζεται σε δύο πιο συγκεκριμένες ομάδες, μια Δυτικοευρωπαϊκή (Ht15) και μια που είναι συχνή στον Καύκασο, Μικρά Ασία και Βαλκανική (Ht35). Πιθανότατα μετά την τελευταία εποχή των παγετώνων πληθυσμοί με R1b που ήταν αποκλεισμένη στην Ιβηρική χερσόνησο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη/Μικρά Ασία επεκτάθηκαν, δημιουργώντας την παρατηρούμενη κατανομή των δύο ομάδων.

Τέλος η απλοομάδα I παρατηρείται στο 15% περίπου των Ελλήνων. Οι περισσότεροι Έλληνες ανήκουν στην παραομάδα Ι1b*(xI1b2) που είναι συχνή στην Βαλκανική, αν και παρατηρούνται και οι κλάδοι Ι1a και Ι1c της Βορειοδυτικής Ευρώπης σε συχνότητα περίπου 4%.

Ινδο-Ευρωπαίοι

Η ανακάλυψη της γλωσσικής συγγένειας πολλών γλωσσών από την Ιρλανδία έως και την Ινδία, μεταξύ των οποίων και η Ελληνική υπήρξε η απαρχή της συγκριτικής γλωσσολογίας. Σήμερα, η ιδέα της «Αρίας Φυλής» που μετέδωσε της Ινδο-Ευρωπαϊκές γλώσσες σ’ αυτή την τεράστια περιοχή έχει απορριφθεί. Ωστόσο παραμένει το γεγονός πως η ομοιογένεια τόσων γλωσσών σε τέτοια γεωγραφική έκταση προέκυψε μέσω κάποιων κοινών προγόνων οι οποίοι μίλησαν στο απώτερο παρελθόν την Πρωτο-Ινδο-Ευρωπαϊκή (ΠΙΕ) πρωτογλώσσα.

Εφόσον η διάχυση των ΠΙΕ γλωσσών πρέπει να συνοδεύτηκε και από διάχυση ανθρώπων, και δη ανδρών, είναι λογικό να βρούμε τα αχνάρια της στα χρωματοσώματα των σύγχρονων πληθυσμών. Οι δύο κυριότερες θεωρίες είναι οι εξής.

Κατά την Λιθουανή αρχαιολόγο Μαρία Γκιμπουτας, οι Ινδο-Ευρωπαϊκές γλώσσες εξαπλώθηκαν μέσω εξάπλωσης του πολιτισμού των Τύμβων (kurgan) από τις στέππες βορείως του Ευξείνου Πόντου. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η εξημέρωση του αλόγου και η χρήση οχημάτων με τροχούς έδωσε μεγάλη κινητικότητα στους πληθυσμούς αυτούς που είχαν μια πατριαρχική, πολεμοχαρή οργάνωση και έτσι εξαπλώθηκαν μεταφέροντας μαζί τους και τη γλώσσα τους, γύρω στο 8-5ky

Ο Βρεττανός αρχαιολόγος Κόλιν Ρένφριου παρουσίασε μια πιο ειρηνική εικόνα, κατά την οποία οι πρώτοι αγρότες της Νεολιθικής εποχής ήταν οι Πρωτο-Ινδο-Ευρωπαίοι. Η δημογραφική έκρηξη (9ky) για την οποία ήδη μιλήσαμε και η διάδοση του νέου τρόπου παραγωγής μέσω της καλλιέργειας της γης και της εκμετάλλευσης οικιακών ζώων συνοδεύτηκε με τη σταδιακή εξάπλωση αγροτοκτηνοτροφικών πληθυσμών και την μεταβολή του τρόπου ζωής των κηνυγών-συλλεκτών τροφής που συνάντησαν.

Η επιστημονική διαφωνία για την προέλευση των ΠΙΕ γλωσσών συνεχίζεται, και πιθανώς στοιχεία και των δύο θεωριών να αληθεύουν. Μερικοί υποστηρίζουν πως αν και οι ΠΙΕ πρωτοεμφανίστηκαν στους Νεολιθικούς πρωτο-αγρότες, οι κάτοικοι των στεππών τις υιοθέτησαν και βοήθησαν στην περαιτέρω εξάπλωσή τους.

Η θεωρία του Ρένφριου είναι πιθανή αφού η διάχυση χρωματοσωμάτων τύπου J, G και E3b στην Ευρώπη από την περιοχή της Νότιας Βαλκανικής είναι απολύτως συμβατή με αυτή. Και η θεωρία της Γκιμπουτάς όμως είναι πιθανή, αφού η απλοομάδα R1a της Ανατολικής Ευρώπης επίσης διαδώθηκε από την υποστηριζόμενη ΠΙΕ πατρίδα. Δεν είναι όμως γνωστό αν η R1a ή υποκλάδοι της εξαπλώθηκαν μετά τη λήξη της τελευταίας εποχής των παγετώνων ή πιο πρόσφατα όπως υποστηρίζει η Γκιμπουτάς. Σίγουρα η ανακάλυψη νέων μεταλλάξεων και η μελέτη αρχαίων οστών θα ρίξει περισότερο φως σ’ αυτό το αρχαιολογικό μυστήριο.

Η Θεωρία του Φαλμεράυερ

Ο Γιάκομπ Φαλμεράυερ υποστήριξε κατά τον 19ο αιώνα πως το Ελληνικό έθνος είχε εξαφανιστεί λόγω της καθόδου Σλάβων κατά τους Βυζαντινούς χρόνους και Αλβανών μετέπειτα, λέγοντας πως «δεν κυλάει σταγόνα Ελληνικού αίματος» στις φλέβες των Νεοελλήνων. Η θεωρία αυτή βέβαια απορρίφθηκε με την επίκληση ιστορικών, γλωσσολογικών και λαογραφικών στοιχείων που καταδεικνύουν πως αν και η κάθοδος Σλαβικών και Αλβανικών πληθυσμών είναι γεγονός, αυτοί δεν εξαφάνισαν το Ελληνικό έθνος αλλά σταδιακά εξελληνίστηκαν γλωσσικά και απορροφήθηκαν βιολογικά.

Η μελέτη των χρωματοσωμάτων Υ μας επιτρέπει την επανεξέταση αυτής της θεωρίας μέσω σύγχρονων μεθόδων. Οι Σλαβικοί πληθυσμοί έχουν γενικά μεγάλη συχνότητα της απλοομάδας R1a έως και 50%, ενώ είναι συχνή σε αυτούς και η παραομάδα I1b*(xI1b2) με Βορειοδυτική Βαλκανική προέλευση (30-40% στους Κροάτες και Βόσνιους). Δε γνωρίζουμε ποια ήταν η σύσταση του Πρωτο-Σλαβικού πληθυσμού, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο πως περιείχε μια ή και τις δυο αυτές απλοομάδες σε πολύ υψηλό ποσοστό. Αντίθετα, με εξαίρεση τους Σλάβους της Βαλκανικής, οι απλοομάδες J, G και E3b έχουν μικρή συχνότητα στους περισσότερους Σλαβικούς λαούς.

Οι Έλληνες όπως είδαμε έχουν μεγάλη συνολική συχνότητα των Νεολιθικών απλοομάδων J, G και Ε3b και μικρή σχετικά των R1a και I1b*(xI1b2). Αυτό δηλώνει με βεβαιότητα πως η γενετική κληρονομιά των αρχαίων κατοίκων της χώρας είναι ισχυρή και έχει επηρεαστεί σε μικρό βαθμό μόνο από την κάθοδο των Σλάβων. Πρέπει όμως να τονίσουμε πως και η παρουσία των R1a και Ι1b*(xI1b2) στην Ελλάδα δεν σχετίζεται απαραίτητα με Σλαβικές εισροές, αφού πρόκειται για πολύ παλιές απλοομάδες οι οποίες πρωτοεμφανίστηκαν σχετικά κοντά στην Ελλάδα. Επομένως είναι πολύ πιθανό να υπήρχαν ήδη, ίσως σε μικρότερη συχνότητα στον αρχαίο Ελληνικό πληθυσμό. Αυτή η παρατήρηση υποστηρίζεται επίσης και από την ύπαρξη τόσο R1a όσο και I1b χρωματοσωμάτων ανατολικά της Ελλάδας όπου δεν υπάρχουν μαρτυρίες Σλαβικών εποικίσεων.

Σχετικά με Αλβανικές επιδράσεις δεν μπορούν επί του παρόντος να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. Η Αλβανική γλώσσα είναι σίγουρα γηγενής στη Βαλκανική χερσόνησο, και αποτελεί, όπως και η Ελληνική, κατάλοιπο της εποχής πριν από την κάθοδο των Σλάβων. Οι Αλβανοί φαίνεται πως έχουν παρόμοιες συχνότητες απλοομάδων με τους Έλληνες, πράγμα που επίσης τεκμηριώνει τον γηγενή νοτιο-Βαλκανικό χαρακτήρα τους. Έτσι το μόνο που μπορούμε να συμπεράνουμε είναι πως πιθανές Αλβανικές εισροές στον Ελληνικό πληθυσμό δεν μπορούν επί του παρόντος ούτε να επιβεβαιωθούν ούτε να αποκλειστούν. Σε κάθε περίπτωση όμως αυτές ήταν απο συγγενικό βιολογικά λαό.

Νορδικιστές και Αφροκεντριστές

Η Νορδικιστική θεωρία υποστηρίζει πως οι Αρχαίοι Έλληνες, ή τουλάχιστον η αριστοκρατία τους ήταν Νορδικού (Βορειοευρωπαϊκού) τύπου και πως η πτώση της Αρχαίας Ελλάδας είναι προϊόν του απονορδισμού του Ελληνικού λαού μέσω επιμειξίας με Ασιατικούς και Αφρικανικούς λαούς ή με τα μη-Νορδικά κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Η Αφροκεντρική θεωρία υποστηρίζει αντίστοιχα πως οι Αφρικανοί Νεγροειδούς τύπου εποίκησαν την Ελλάδα κατά την προϊστορία. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν Νεγροειδείς και ο Ελληνικός πολιτισμός είναι αντριγραφή του Αιγυπτιακού.

Και οι δύο αυτές θεωρίες απορρίπτονται με βάση τα στοιχεία του χρωματοσώματος Υ. Όπως αναφέραμε, στην Ελλάδα οι απλοομάδες I1a και Ι1c που αγγίζουν περί το 40% στη Σκανδιναβία βρίσκονται μόνο σ’ένα μικρό ποσοστό, πράγμα που σημαίνει πως η Νορδική επιμειξία είναι γενικά μικρή. Αντιθέτως οι Έλληνες έχουν μεγάλη συχνότητα γηγενών κλάδων όπως ο E-M78α και J2e/J2f1 που υποδηλώνουν άμεσα της φυλετική συνέχειά τους με το παρελθόν. Όσο για τη θεωρία των Αφροκεντριστών, αυτή δεν έχει καμιά υποστήριξη, αφού τόσο στην μεν Αίγυπτο οι Νεγροειδείς απλοομάδες είναι μικρή μειοψηφία, ενώ στην Ελλάδα απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά. Έτσι δεν τεκμηριώνεται καμιά σημαντική Νεγροειδής παρουσία στον Ελληνικό χώρο.

Αρχαιογενετική

Η μελέτη DNA από οστά βρίσκεται ακόμα σε πειραματικό στάδιο, αφού (α) το γενετικό υλικό που υπάρχει στα οστά είναι ελάχιστο, (β) πολλές φορές το DNA φθείρεται και έτσι χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία μελετών με αρχαίο DNA και τέλος (γ) η προσθήκη σύγχρονου DNA σε αρχαία οστά λόγω του τρόπου με τον οποίο αυτά ανακαλύφθηκαν και αποθηκεύτηκαν αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το DNA που περιέχουν να μην είναι αυθεντικό. Μέχρι στιγμής οι περισσότερες μελέτες αρχαίων πληθυσμών εστιάζουν στο μιτοχονδριακό DNA το οποίο μεταβιβάζεται μέσω της μητρικής οδού. Τα αποτελέσματα της αρχαιογενετικής θα μας δώσουν τη δυνατότητα να εξετάσουμε απευθείας τα συμπεράσματα που εξάγονται μέσω της μελέτης των ζώντων πληθυσμών.

Συμπεράσματα

  1. Το χρωματοσώμα Υ μεταδίδεται από πατέρα σε γιο και μας επιτρέπει να εξάγουμε συμπεράσματα για την πατρική γενετική ταυτότητα ενός πληθυσμού
  2. Οι επιστήμονες χωρίζουν τα χρωματοσώματα Υ σε απλοομάδες και εντοπίζουν τη χρονική και γεωγραφική προέλευση κάθε απλοομάδας
  3. Η κατανομή των διαφόρων απλοομάδων διαφέρει στις διάφορες φυλές και λαούς και μας βοηθάει στη μελέτη της ιστορίας και προϊστορίας τους
  4. Οι Έλληνες έχουν χρωματοσώματα τα οποία είναι κατά 50% περίπου Νεολιθικής προέλευσης από τη Δυτική Ασία και κατά 50% Παλαιολιθικής Ευρωπαϊκής προέλευσης.
  5. Δεν υπάρχει καμιά ένδειξη σημαντικής μη-Καυκασοειδούς επιμειξίας στους Έλληνες
  6. Μερικές απλοομάδες φαίνεται πως είναι γηγενείς στη Νότιο Βαλκανική, πιστοποιώντας τη φυλετική συνέχεια των Ελλήνων. Η γεωγραφική κατανομή άλλων απλοομάδων είναι ευρύτερη, και έτσι δεν μπορεί να πιστοποιηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η πρωτοεμφάνιση τους στον Ελληνικό χώρο.
  7. Ο βαθμός επιμειξίας με άλλους λαούς είναι δύσκολο να εκτιμηθεί επί του παρόντος, αλλά δε φαίνεται να έχει εξαλείψει τη γενετική ιδιαιτερότητα του Ελληνικού λαού.

Βιβλιογραφια

 

  1. Για την απλοομάδα Ε3b: http://www.familytreedna.com/pdf/hape3b.pdf
  2. Για τις απλοομάδες E και J: http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v74_p1023-1034.pdf
  3. Για την απλοομάδα J: http://nry-j.blogspot.com/2004/08/post-neolithic-j.html
  4. Για την απλοομάδα I: http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v75_Semino.pdf
  5. Χρωματοσώματα Υ των Ευρωπαίων: http://website.lineone.net/~usenet_evidence/gene_legacy/
  6. Χρωματοσώματα Υ των Ελλήνων και Ιταλών: http://home.ripway.com/2004-1/62802/italy.pdf
  7. Χρωματοσώματα Υ στην Κροατία: http://evolutsioon.ut.ee/publications/Barac2003.pdf
  8. Χρωματοσώματα Υ στη Μικρά Ασία: http://hpgl.stanford.edu/publications/HG_2004_v114_p127-148.pdf
  9. Y-chromosome consortium: http://ycc.biosci.arizona.edu/

ΠΡΟΣΘΗΚΕΣ

Καινούριες πληροφορίες για τα χρωματοσώματα Υ των Ελλήνων θα προστίθενται ως παραρτήματα.

Παράρτημα Α: Πολυμορφισμοί STR στην Ευρώπη

Πρόσφατη μελέτη σε δείγμα 12.700 Ευρωπαίων ανδρών εξέτασε την κατανομή των απλοτύπων του χρωματοσώματος Υ επί επτά ταχέως μεταλλασσόμενων συντόμων ακολουθιακών επαναλήψεων (STR). Οι πολυμορφισμοί τύπου STR δε χρησιμεύουν στη διαλεύκανση της φυλογένεσης, δηλαδή των διακριτών κλάδων καταγωγής των χρωματοσωμάτων Υ, αλλά ο ταχύς ρυθμός εξέλιξης τους είναι χρήσιμος για τη μελέτη γεγονότων σε νεώτερες περιόδους. Αφορούν δηλαδή την προσωπική γενεαλογία καθώς και την ιστορία προσφάτων πληθυσμών. Το μεγάλο δείγμα της συγκεκριμένης μελέτης είναι εξαιρετικά χρήσιμο, και μας επιτρέπει να εξάγουμε συμπεράσματα για τη γενική δομή του Ευρωπαϊκού πληθυσμού από την πλευρά τουλάχιστον της πατρικής του καταγωγής.

Το κυριότερο συμπέρασμα είναι πως η πρωτεύουσα διαφοροποίηση στον Ευρωπαϊκό χώρο είναι ανάμεσα σε Δυτικοευρωπαίους, συμπεριλαμβανομένων π.χ. Ισπανών, Βρεττανών, Γάλλων και Ιρλανδών και σε Ανατολικοευρωπαίους, π.χ. Κροάτες, Ρώσους, Λιθουανούς και Πολωνούς. Δηλαδή, η πιο χτυπητή διαφορά επισημαίνεται κατά τον Δυτικο-Ανατολικό άξονα, με πολύ μικρή παρουσία τυπικών Δυτικοευρωπαϊκών απλοτύπων στην Ανατολική Ευρώπη και το αντίθετο. Στην Κεντρική Ζώνη ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλλους υπάρχει επικάλυψη των απλοτύπων.

Η γενετική απόσταση μεταξύ των πληθυσμών παρουσιάζεται υπό μορφή δενδρογράμματος παρακάτω. Το Ανατολικοευρωπαϊκό και Δυτικοευρωπαϊκό σύμπλεγμα απλοτύπων φαίνεται στα αριστερά του σχήματος, και απέχει σημαντικά, ιδιαίτερα το Ανατολικοευρωπαϊκό σύμπλεγμα, από την ομάδα των υπόλοιπων πληθυσμών. Ξεχωριστή περίπτωση αποτελούν οι Φινλανδοί (στα δεξιά) οι οποίοι είναι σημαντικά διαφοροποιημένοι. Οι Φινλανδοί παρουσιάζουν μεγάλη ομοιογένεια στο χρωματόσωμα Υ, και η μεγάλη πλειοψηφία τους ανήκει στην απλοομάδα Ν3 η οποία είναι Ουραλικής (Φιννο-Ουγγρικής) καταγωγής.

Στο επόμενο διάγραμμα παρουσιάζονται οι πρώτες τρεις διαστάσεις του MDS των γενετικών αποστάσεων μεταξύ των διαφόρων πληθυσμών. Κάθε απ’ αυτές τις διαστάσεις περιγράφει ένα τμήμα της μεταβλητότητας των Ευρωπαϊκών απλοτύπων: η κύρια διαφοροποίηση στο σχήμα a χωρίζει τους Ευρωπαίους σε Ανατολικούς, Δυτικούς και Κεντρικούς, καθώς και την ιδιαιτερότητα των μεγαλουπόλεων (όπως π.χ. Παρίσι) εν σχέσει με τον περιβάλλοντα χώρο, αφού αυτές είναι προορισμός μεταναστών από ευρεία περιοχή. Επίσης καταδεικνύεται η ιδιαιτερότητα των Σλοβένων και Κροατών που διαφοροποιούνται από το Κεντρικό σύμπλεγμα, και ομοιάζουν με τους Ανατολικούς. Η διάσταση b είναι αξιοσημείωτη γιατή δείχνει τη διαφοροποίηση των Τούρκων από τους άλλους Βαλκανικούς πληθυσμούς. Η διάσταση c παρουσιάζει βόρεια-νότια διαφοροποίηση, όμως όπως σημειώθηκε, αυτή είναι κατά πολύ ασθενέστερη της δυτικής-ανατολικής.

Σχετικά με τους Έλληνες, μπορούμε να παρατηρήσουμε τα εξής. Οι Έλληνες ανήκουν σε ένα σύμπλεγμα (δείτε το παραπάνω δενδρόγραμμα) που περιλαμβάνει πληθυσμούς από τμήματα της Ιταλίας και τη Σικελία στα δυτικά έως την Τουρκία ανατολικά και από την Ουγγαρία βόρεια έως την Ελλάδα νότια. Αυτή η περιοχή σχετίζεται με την Παλιά Ευρώπη (Old Europe) της Μαρίας Γκιμπουτάς όπου αναπτύχθηκε εξαιρετικός Νεολιθικός πολιτισμός, καθώς και με την Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Οι συγγραφείς της μελέτης επίσης κάνουν μια ανάλυση ψευδο-ανάμειξης στους μελετώμενους πληθυσμούς σε Δυτικό, Ανατολικό και «Άλλο» σύμπλεγμα. Είναι αξιοσημείωτο πως οι Έλληνες ανήκουν κατα 44%Δ+27%Α, ενώ Βούλγαροι 53%Α+28% και Ρουμάνοι 57%Α+24%Δ, ενώ οι Αλβανοί 53%Α+34%Δ. Επομένως φαίνεται πως είναι διαφοροποιημένοι σε αρκετό βαθμό από τους βορειότερους Βαλκανικούς λαούς οι οποίοι είναι πιο Ανατολικοί, είτε λόγω πρόσμειξης με Σλάβους κατά τη νότια μεσαιωνική πορεία τους, είτε γιατί οι άλλοι ανατολικοί Σλαβοι (π.χ. Ρώσσοι) παρουσιάζουν Φιννο-Ουγγρική πρόσμειξη, είτε γιατί υπήρχε ήδη από την αρχαιότητα γενετική διαφοροποίηση Ελλήνων με τους βορειότερους λαούς (Ιλλυριούς και Θράκες). Το πιθανότερο είναι πως συνδυασμός αυτών των παραγόντων εξηγεί τη διαφοροποίηση.

Η διαφοροποίηση των Τούρκων από την Μικρά Ασία και τα Βαλκάνια στη διάσταση b εξηγείται από τη Μικρασιατική/Κεντροασιατική προέλευση αυτών, αφού οι Τούρκοι είναι κατά κύριο λόγο (α) ένας δυτικο-Ασιατικός πληθυσμός, και (β) έχουν Κεντροασιατική (Τουρανοειδή, δηλ. Καυκασοειδή-Μογγολοειδή) πρόσμειξη.

Ανθρωπολογικά Στοιχεία για τη Θεωρία του Φαλμεράυερ

 

του Διηνέκη Ποντικού

 

Ο Ιάκωβος Φίλιππος Φαλμεράυερ (ή Φαλμεράγιερ) (1790 – 1861) ήταν ένας Αυστριακός μελετητής που πρότεινε στο έργο του Ιστορία της χερσονήσου της Πελοποννήσου κατά τους Μεσαιωνικούς Χρόνους (Stuttgart, 1830–1836, 2 pts.) πως οι Νεοέλληνες δεν κατάγονται από τους αρχαίους Έλληνες. Σύμφωνα με τον Φαλμεράυερ, προέρχονται από μεσαιωνικούς Σλάβους που κατέκλυσαν την Ελλάδα κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους, με ένα μεταγενέστερο επίστρωμα Αλβανών κατά τους ύστερους Μεσαιωνικούς και Νεώτερους χρόνους. Σύμφωνα με τον Φαλμεράυερ:

Das Geschlecht der Hellenen ist in Europa ausgerottet … Denn auch nicht ein Tropfen edlen und ungemischten Hellenenblutes fließt in den Adern der christlichen Bevölkerung des heutigen Griechenlands. Το Ελληνικό έθνος έχει εξαφανιστεί από την Ευρώπη … Γιατί ούτε μια σταγόνα καθαρού και αμιγούς Ελληνικού αίματος κυλάει στις φλέβες των Χριστιανών κατοίκων της σημερινής Ελλάδας.

Αυτή η εκπληκτική ιδέα ερχόταν σε αντίθεση με τις κοινές πεποιθήσεις της εποχής. Οι Έλληνες λεγόταν Graeci ή με παράγωγους όρους από τους Δυτικούς, και Έλληνες από τους ίδιους. Το εθνώνυμο των Ελλήνων είχε χάσει σταδιακά τον παλιό παγανιστικό χαρακτηρισμό του, αιώνες πριν από την πτώση της ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Επιπλέον, το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού του Βασιλείου της Ελλάδας μιλούσε Ελληνικά, και άλλοι Έλληνες ήταν αυτοί που αιώνες νωρίτερα είχαν εγκαινιάσει τις Ελληνικές σπουδές στη Δυτική Ευρώπη γύρω από την εποχή της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης. Πώς ήταν δυνατό αυτοί οι Ελληνόφωνοι, κάτοικοι της Ελλάδας, και αυτοαποκαλούμενοι Έλληνες να μην είχαν καμιά σχέση με τους αρχαίους;Η θεωρία του Φαλμεράυερ έχει αντιμετωπιστεί επαρκώς από ειδικούς ιστορικούς, γλωσσολόγους, λαογράφους, κ.ο.κ. Είναι βέβαιο πως η διατήρηση της Ελληνικής γλώσσας στην Ελλάδα δεν ήταν τυχαίο γεγονός αλλά απαιτούσε την ύπαρξη Ελλήνων ομιλητών που έδρασαν ως φορείς εξελληνισμού όσων ξένων βρέθηκαν ανάμεσά τους. Παραταύτα, η πρόταση του Φαλμεράυερ είναι βιολογική, και χρησιμοποιείται, ακόμα και σήμερα από όσους θέλουν να πλήξουν τη βιολογική συνέχεια των Ελλήνων. Γι’ αυτό είναι σωστό να αντιμετωπιστεί και με καθαρά βιολογικούς όρους.

Βιολογικη Ανθρωπολογια

Η καταγωγή διαπιστώνεται ασφαλέστερα μελετώντας άμεσα τα στοιχεία της κληρονομικότητας, δηλαδή το DNA. Ωστόσο, μιας και τα γονίδια επηρεάζουν τα βιολογικά χαρακτηριστικά, μπορούμε να εξάγουμε συμπεράσματα για την βιολογική σύνθεση ενός πληθυσμού βασιζόμενοι σε φαινοτυπικές παρατηρήσεις. Η βιολογική ανθρωπολογία απ’ όσους μελέτησαν τους αρχαίους και του σύγχρονους Έλληνες μάλλον καταδεικνύει τη στενή τους σχέση (Pontikos, 2007a, μετάφραση του ίδιου):

Η πληρέστερη μελέτη του Ελληνικού οστεολογικού υλικού από τη Νεολιθική έως και τη σύγχρονη εποχή έγινε από τον Αμερικανό ανθρωπολόγο Τζ. Λώρενς Έηντζελ ο οποίος συμπέρανε πως κατά την πρώιμη εποχή η φυλετική ποικιλομορφία στην Ελλάδα ήταν 7% πάνω από το μέσο όρο, υποδηλώνοντας πως οι Έλληνες είχαν πολλαπλές προελεύσεις στα πλαίσια της Ευρπαιοειδούς φυλετικής οικογένειας. Ο Έηντζελ σημείωσε πως από τις παλιότερες εποχές έως και σήμερα «η φυλετική συνέχεια στην Ελλάδα είναι εμφανής». Ο Μπάξτον ο οποίος είχε προηγουμένως μελετήσει Αρχαιοελληνικούς σκελετούς και είχε μετρήσει Νεοέλληνες και ειδικότερα Κυπρίους, αποφαίνεται πως οι Νεοέλληνες «παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που δεν διαφέρουν ουσιαστικά από αυτά των προηγούμενων [Αρχαίων Ελλήνων]». Η εκτενέστερη μελέτη των Νεοελλήνων διεξήχθη από τον Έλληνα ανθρωπολόγο Άρη Ν. Πουλιανό [10,11]. Η μελέτη του Πουλιανού περιελάμβανε τη συλλογή και επεξεργασία πλέον των εβδομήντα ανθρωπομετρικών και σωματοσκοπικών χαρακτηριστικών από ένα μεγάλο δείγμα Ελλήνων διαφορετικών περιοχών. Τα κύρια συμπεράσματα του ήταν πως οι Έλληνες καθώς και οι γειτονικοί τους πληθυσμοί είναι βασικά ένα μίγμα Αιγαίων (Μεσογειακού τύπο της περιοχής τους) και Ηπειρωτικών (Διναρικών(ε)) και κατάγονται από τους αρχαίους κατοίκους των περιοχών όπου κατοικούν.

Πιο πρόσφατα, ο Νικόλαος Ξηροτύρης [37] έκανε μιαν επισκόπηση του Ελληνικού οστεολογικού υλικού και μιας σειράς από γενετικές και ανθρωπομετρικές μελέτες για τους Νεοέλληνες. Τα συμπεράσματα του ήταν πως όπως και στην αρχαιότητα, το Ελληνικό έδαφος υποβοηθάει την απομόνωση και οδήγησε στο σχηματισμό τοπικών τύπων μέσω της μικροεξέλιξης. Και αυτός συμπεραίνει φυλετική συνέχεια στην Ελλάδα, χωρίς να μπορεί να βρει σημαντικές αλλαγές του Ελληνικού φυλετικού συμπλέγματος από την προϊστορία διαμέσου της κλασσικής και μεσαιωνικής εποχής έως και τη νεώτερη.

Τέλος, μια πιο πρόσφατη στατιστική σύγκριση των αρχαίων και σύγχρονων Ελληνικών κρανίων είχε ως αποτέλεσμα την ανακάλυψη «αξιοθαύμαστης ομοιότητας στην κρανιοπροσωπική μορφολογία ανάμεσα στους σύγχρονους και τους αρχαίους Έλληνες».

Μιτοχονδριακο DNA

Το μιτοχονδριακό DNA (mtDNA) κληρονομειται από τη μητέρα και χρησιμοποιείται ευρέως για να διερευνήσει την μητρική σύνθεση των ανθρώπινων πληθυσμών. Μεταλλάξεις συσσωρεύονται στα ανθρώπινα μιτοχόνδρια με την πάροδο γενεών και αυτές ορίζουν διακριτούς κλάδους της μιτοχονδριακής φυλογένειας, οι οποίοι μπορούν να χρονολογηθούν χρησιμοποιώντας ένα μοριακό ρολόι. Έτσι, πληθυσμοί που συνδέονται μητρογραμμικά πρέπει να παρουσιάζουν τους ίδιους τύπους mtDNA σε συναφείς συχνότητες.Μια πρόσφατη μελέτη mtDNA συγκέντρωσε στοιχεία από την υπάρχουσα βιβλιογραφία με σκοπό να μελετήσει το πρόβλημα της προέλευσης των Ετρούσκων (Achilli et al. 2007). Αυτά τα δεδομένα όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να δείξουν τις σχέσεις ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπινους πληθυσμούς από τη Δυτική Ασία και την Ευρώπη. Η μελέτη περιελάμβανε ξεχωριστά δείγματα 155 Ελλήνων, 202 Κρητών, 60 Λημνίων, αι 42 Ροδίων. Το γράφημα των πρωτευόντων συνιστωσών παρουσιάζεται παρακάτω:

Όπως μπορούμε να δούμε τα Ελληνικά δείγματα βρίσκονται κοντά μεταξύ τους μαζί με αρκετούς Ιταλικούς πληθυσμούς στο μέσο του γραφήματος. Το μοναδικό Σλαβικό δείγμα σε αυτό το σύμπλεγμα είναι των Βουλγάρων, ενός Βαλκανικού πληθυσμού που είναι γεωγραφικά εγγύς στους Έλληνες. Όλοι οι άλλοι Σλάβοι από τη Ρωσία, τη Τσεχία, την Πολωνία, τη Σλοβακία, τη Βοσνία και τη Σλοβενία βρίσκονται μαζί στο πάνω αριστερά τεταρτημόριο του σχήματος. Στην δεξιά πλευρά βλέπουμε μια ομάδα πληθυσμών από τη Δυτική Ασία όπως Τούρκων, Αρμενίων, Κούρδων, Λιβανέζων και Ιρανών.

Μπορούμε να συμπεράνουμε πως η μητρική κληρονομιά των Ελλήνων είναι ξεχωριστή από αυτή των Σλάβων και συναφής με αυτή των Ιταλών, ενός πληθυσμού που δεν υπέστη σημαντική Σλαβική μετανάστευση. Άρα το mtDNA καταδεικνύει πως οι Έλληνες, και οι Σλαβόφωνοι Βούλγαροι, δεν επηρεάστηκαν σημαντικά από τους Σλάβους, αλλά έχουν μια κοινή Ελληνορωμαϊκή ή Ιταλο-Βαλκανική κληρονομιά αρχαιότερη των Σλάβων.

Χρωματοσωματα Υ

Τα χρωματοσώματα Υ κληρονομούνται από τον πατέρα στο γιο και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανίχνευση της πατρογραμμικής καταγωγής ενός πληθυσμού. Μια μελέτη της Ευρωπαϊκής ποικιλομορφίας των χρωματοσωμάτων Υ (Roewer et al. 2005) περιελάμβανε ένα δείγμα Ελλήνων και έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καθοριστεί η θέση των Ελλήνων ανάμεσα στους άλλους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Το δενδρόγραμμα από αυτό το άρθρο φαίνεται παρακάτω: Οι συγγραφείς εντοπίζουν δύο διακριτές συστάδες στην Ευρώπη: μια Δυτικοευρωπαϊκή συστάδα που περιλαμβάνει κυρίως πληθυσμούς από τον Ατλαντικό και μια Ανατολικοευρωπαϊκή συστάδα που περιλαμβάνει πληθυσμούς που ομιλούν γλώσσες από τη Σλαβική και Βαλτική οικογένεια. Οι Έλληνες δεν ομαδοποιούνται ούτε με τους Σλάβους ούτε με τους Αλβανούς, όπως θα περίμενε κανείς αν είχαν σημαντική εισροή στοιχείων από κάποιον από αυτούς τους δύο πληθυσμούς. Αντιθέτως ομαδοποιούνται με πληθυσμούς των Βαλκανίων: Ούγγρους, Ρουμάνους, και Βουλγάρους. Οι Ούγγροι αντιπροσωπεύουν έναν προ-Σλαβικό πληθυσμού του Βαλκανο-Δουναβικού συμπλέγματος που φαίνεται πως είχε μικρή μόνο συμμετοχή από τους ιστορικούς Μαγυάρους από την Ασία. Οι Ρουμάνοι είναι επίσης ένας Βαλκανικός πληθυσμός που διατήρησε την Ρωμανόφωνη γλώσσα του κατά τη διάρκεια των Σλαβικών επιδράσεων. Τέλος οι Βούλγαροι είναι γεωγραφικά εγγύς στους Έλληνες, κατοικούντες στην περιοχή των αρχαίων Θρακών και διαφέρουν από τους άλλους Σλάβους που εμπεριέχονται όλοι στην Ανατολική συστάδα.

Στον πίνακα 2 αυτής της μελέτης, οι συγγραφείς παρουσιάζουν μιαν ανάλυση ψευδο-ανάμιξης, χωρίζοντας τους υπό μελέτη πληθυσμούς σε Δυτική, Ανατολική, και Άλλη συστάδα. Είναι αξιοσημείωτο πως οι Έλληνες έχουν 44% της Δυτικής και 27% της Ανατολικής συστάδας. Αντιθέτως οι Βούλγαροι έχουν 53% της Ανατολικής συστάδας και 28% της Δυτικής, οι Ρουμάνοι 57/24% και οι Αλβανοί 53/34%. Έτσι, φαίνεται πως οι Έλληνες διαφοροποιούνται από τους Βαλκανικούς γείτονες τους όντας λιγότερο «Ανατολικοί». Και μάλιστα η συμμετοχή της Ανατολικής συστάδας στους Έλληνες είναι παρόμοια με τους Δυτικούς Ιταλούς (20%) και τους Σικελούς (18%). Έτσι υπογραμμίζεται η περιορισμένη συμμετοχή δημογραφικών στοιχείων από τον βόρειο χώρο στη σύνθεση του Ελληνικού πληθυσμού.

Σε μια διαφορετική μελέτη, (Pericic et al. 2005), τα χρωματοσώματα Υ των Σλάβων απο τα Βαλκάνια εξετάστηκαν, και οι συγγραφείς έφτασαν στο συμπέρασμα πως η σύγχρονη Σλαβική πατρική γενετική δεξαμενή “χαρακτηρίζεται κυρίως από την κυριαρχία των κλάδων R1a και I1b* (xM26) και τη σπανιότητα των E3b1”. Αντιθέτως, αναμεσα στους Έλληνες, η συχνότητα των απλοομάδων R1a και I είναι μόνο περί το 25% (Pontikos, 2007b) ενώ η απλοομάδα E3b1 φτάνει το 20%. Πράγματι, στην Πελοπόνησο (τον ιστορικό Μωρέα), ο οποίος αποτελούσε το κύριο αντικείμενο της θεωρίας του Φαλμεράυερ, η απλοομάδα E3b1 φτάνει σε συχνότητα το 47% (Semino et al. 2004). Είναι επίσης ενδιαφέρον πως η παρουσία της απλοομάδας E3b1 ανάμεσα στους αρχαίους Έλληνες έχει υποδηλωθεί εμμέσως από την συγγένεια χρωματοσωμάτων των Πάθαν του Πακιστάν με αυτά των Ελλήνων, ίσως απομεινάρια των στρατιωτών του Αλεξάνδρου στη μακρινή εκείνη περιοχή. (Firasat et al. 2007).

Αυτοσωματικο DNA

Το αυτοσωματικό DNA κληρονομείται και από τους δύο γονείς και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την διερεύνηση της συνολικής γενετικής σύστασης ενός πληθυσμού. Μια πρόσφατη μελετη (Bauchet et al. 2007) περιελάμβανε ένα δείγμα Ελλήνων και άλλων Ευρωπαϊκών πληθυσμών. Οι ατομικοί γονότυποι υποβλήθηκαν στο πρόγραμμα STRUCTURE, ένα λογισμικό συσταδοποίησεις βάσει μοντέλου το οποίο καθορίζει την καταγωγή κάθε ατόμου από έναν αριθμό K επαγώμενων ομάδων. Όταν όλοι οι παγκόσμιοι πληθυσμοί χρησιμοποιήθηκαν για την συσταδοποίηση, φανερώθηκε πως οι Έλληνες ανήκουν στις Καυκασοειδείς συστάδες, περιλαμβανομένης και της πράσινης «νότιας» συνιστώσας που σπάνιζε στο Σλαβικό δείγμα από την Πολωνία. Όταν η συσταδοποίηση αφορούσε μόνο τους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, οι Έλληνες φάνηκε πως ανήκαν κυρίως στην κόκκινη «νότια» συστάδα, με περιορισμένες συμμετοχές από τις «βόρειες» συστάδες ανοιχτού πράσινου και μπλε χρώματος.

Μπορούμε να συμπεράνουμε πως οι Έλληνες διατήρησαν τα νότια χαρακτηριστικά τους και δεν μεταβλήθηκαν σημαντικά από πληθυσμούς της βορειο-κεντρικής Ευρώπης όπως οι Σλάβοι.

Συμπερασματα

Συνοψίζουμε τα συμπεράσματά μας:

  • Οι Νεοέλληνες ομοιάζουν με τους αρχαίους Έλληνες.
  • Οι Νεοέλληνες έρχονται σε αντίθεση με τους βόρειους πληθυσμούς συμπεριλαμβανομένων των Σλάβων και των Αλβανών σε διαφορετικά γενετικά συστήματα: μιτοχονδριακό DNA, χρωματοσώματα Y, αυτοσωματικό DNA.
  • Οι Νεοέλληνες διατηρούν χαρακτηριστικά ενός Νοτιοευρωπαϊκού αυτόχθονος (προ-Σλαβικού) Βαλκανικού πληθυσμού.
  • Τόσο στην εκδοχή του πλήρους αφανισμού όσο και σε αυτήν την σημαντικής βορείου επίδρασης, η θεωρία του Φαλμεράυερ έχει διαψευστεί από τα ανθρωπολογικά στοιχεία.

Εδώ πρέπει να παρατηρήσουμε πως κάποιας έκταση επιμιξία μάλλον έλαβε χώρα, αλλά αυτή δεν ήταν αρκετή για να αλλοιώσει τα βασικά γενετικά χαρακτηριστικά των κατοίκων της Ελλάδας. Δεν υποστηρίζουμε πως η γενετική καθαρότητα είναι ένα ιδεώδες για τον Ελληνικό λαό, αλλά μόνο πως η γενετική συνέχεια του Ελληνικού έθνους εδραιώνεται στα αντικειμενικά στοιχεία.

Παραπομπες

  1. Achilli, A. et al. (2007) Mitochondrial DNA Variation of Modern Tuscans Supports the Near Eastern Origin of Etruscans. American Journal of Human Genetics (in press).
  2. Bauchet, M. et al. (2007) Measuring European Population Stratification using Microarray Genotype Data. American Journal of Human Genetics (in press).
  3. Firasat, S. et al. (2007) Y-chromosomal evidence for a limited Greek contribution to the Pathan population of Pakistan. European Journal of Human Genetics 15, 121–126.
  4. Pericic, M. et al. (2005) High-Resolution Phylogenetic Analysis of Southeastern Europe Traces Major Episodes of Paternal Gene Flow Among Slavic Populations. Molecular Biology and Evolution 22(10):1964-1975.
  5. Pontikos, D. (2007a) Racial Type of the Ancient Hellenes. http://dienekes.angeltowns.net/articles/hellenes/
  6. Pontikos, D. (2007b) Greek Y chromosomes. http://dienekes.angeltowns.net/articles/greeknry/
  7. Roewer, L. et al. (2005) Signature of recent historical events in the European Y-chromosomal STR haplotype distribution. Human Genetics 116(4):279-91.
  8. Semino, O. et al. (2004) Origin, Diffusion, and Differentiation of Y-Chromosome Haplogroups E and J: Inferences on the Neolithization of Europe and Later Migratory Events in the Mediterranean Area. American Journal of Human Genetics, 74:1023-1034






Composite Greeks: the Ancient and the Modern
by Dienekes Pontikos
It is often stated either that “modern Greeks look like ancient ones,” or “modern Greeks
don’t look like ancient ones” without any kind of factual-based justification which would
lead one to accept either opinion.
It is well known that genes recombine in each generation creating unique combinations.
This is why “no two people look alike.” This, however, does not apply only to our
contemporaries, but also to our ancestors: each of us is unique when compared to both.
It is a fairly reasonable assumption though that if two populations are genetically similar,
i.e., they have similar distributions of alleles, then their average human types will also be
similar. If we find these to be divergent then we can be sure that we are dealing with
different populations. If, however, we find them to be the same, then we have an
important piece of evidence in support of genetic similarity, perhaps the best indication of
racial continuity which we can hope for until such time as DNA analysis of ancient remains
can become a reality.
To test whether ancient and modern Greeks look alike, I created averaged faces of 16
modern Greeks (foootball players from the 2002-2003 Champions League) and of 16
ancient Greeks (from extant marble portraits), using Morpher, a software package for
morphing. The composites were created by pairwise averaging, i.e., 16 initial portraits led
to 8 pairwise ones, then to 4, 2 and finally a single composite. The results are shown
below:


One needs to discount the differences due to the absence of pigmentation in ancient
marble portraits, as well as the preference for beards in ancient times and for their
absence in modern ones. With these caveats in mind, we observe the close similarity of
the two composites, with noticeably squarish face, lowness of subnasal region, squarish
eye sockets, high leptorrhine nose, robust cheekbones and various other subjective
features. To further test the similarity of the two, the two portraits were aligned and the
corresponding landmarks were joined:


A further composite image was created with the left side taken from the ancient average
and the right one taken from the modern one. This further illustrates the correspondence
between the two:


From the near perfect alignment we conclude that there is remarkable metrical similarity
between the two composites, as our intuition suggested, with near-perfect alignment of all
physiognomic landmarks.

This study is not intended to prove that the first notion, that “modern Greeks look like
ancient ones,” is correct. It does however make this notion much more likely, in
conjunction with the other anthropological, historical and ethnographic pieces of evidence
for genetic continuity in the Aegean basin.

================================================== ==================
Compiled by Dienekes Pontikos

Πολλές ομοιότητες

 
Σχολιάστε

Posted by στο 26/03/2007 in Οι ρίζες μας

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: